Vlada drži tri od šest ugovora o lobiranju u Vašingtonu

Stranka Srbija centar objavila je 1. avgusta saopštenje kojim je otvorila pitanje ko iz Srbije plaća lobiste u Vašingtonu i čiji se interesi tim novcem zastupaju. Osnov za pitanje je FARA registar, javna baza američkog Ministarstva pravde u koju se, po Zakonu o registraciji stranih agenata, unosi svaki ugovor o zastupanju stranog interesa na tlu Sjedinjenih Država.

U toj bazi trenutno stoji šest aktivnih ugovora vezanih za Srbiju. Tri drži Vlada Srbije, jedan Privredna komora Srbije, a po jedan dve privatne kompanije, novosadski Maneks i beogradski Milenijum tim. Registar je pretražio Radio Slobodna Evropa i analizu objavio 24. jula, nedelju dana pre nego što je opozicija istim brojkama dala politički okvir.

Iz saopštenja stranke:

Ko u ime Srbije lobira u Vašingtonu i čiji se interesi zastupaju?

Odgovor na prvi deo pitanja je u registru i proverljiv je. Drugi deo je politički i na njega registar ne odgovara.

Tri ugovora koje drži država

Vlada Srbije prijavila je tri aktivna angažmana:

• KARV Communications iz Njujorka, ugovoren 2023. godine, oko 60.000 dolara mesečno, za strateške komunikacije i odnose sa medijima
• Valcour LLC iz Vašingtona, ugovoren u novembru 2024, 65.000 dolara mesečno ili 780.000 godišnje, za promociju Srbije kao domaćina EXPO 2027, sa produžetkom koji traje do novembra 2026
• CRB Global LLC iz Arlingtona u Virdžiniji, od februara 2026, 10.000 dolara mesečno, za strateško konsultovanje

Zbir tri državna ugovora je 135.000 dolara mesečno.

Ista lobistička kuća radi i za državu i za privatnu firmu

CRB Global LLC u registru se pojavljuje dvaput. Osim Vlade, tu kuću plaća i Maneks, novosadska kompanija u vlasništvu Dragoljuba Zbiljića, i to oko 90.000 dolara mesečno, po ugovoru koji važi do kraja 2026. To je devet puta više nego što ista firma naplaćuje državi za posao opisan istom formulacijom.

Maneks je 2025. godine ostvario prihod od oko 45 miliona evra. Pre dve decenije počeo je kao trgovac obojenim metalima, kasnije je kupio “Energotehniku Južna Bačka” i kraljevačku “Elektromontažu”, a tokom 2025. je mađarska elektroprivreda MVM preuzela većinski udeo, dok je Zbiljić zadržao 40 odsto.

Najskuplji ugovor nije državni

Najveći mesečni iznos u celom registru ne plaća nijedna institucija. Beogradski Milenijum tim angažovao je vašingtonsku advokatsku firmu Steptoe LLP od septembra 2024, za oko 200.000 dolara mesečno. Posao je prijavljen kao rad na odnosima sa medijima, institucijama i zvaničnicima Sjedinjenih Država, Velike Britanije i Evropske unije.

Milenijum tim je izvođač na najvećim infrastrukturnim poslovima u zemlji, među njima na “Beogradu na vodi” i na pripremi EXPO 2027, a prihod mu je u 2025. prešao 21 milion evra. Njegov lobistički ugovor tako godišnje vredi oko 2,4 miliona dolara, otprilike desetinu godišnjeg prihoda te kompanije.

Šesti ugovor je najstariji. Privredna komora Srbije od 2019. godine svake godine produžava aranžman sa vašingtonskom firmom Yorktown Solutions LLC, u rasponu od 400.000 do 840.000 dolara godišnje, za strateško savetovanje o ekonomskim odnosima.

O čemu se zapravo lobira?

Teme koje su same lobističke kuće prijavile američkom Ministarstvu pravde nisu opšte, nego imenovane:

• ekonomske veze Srbije i SAD
• energetika i sankcije NIS-u
• vojna i tehnička saradnja
• odnosi Sjedinjenih Država, Izraela i Srbije
• EXPO 2027
• rezolucija o Srebrenici

To je spisak koji pokriva i spoljnu politiku i konkretne poslovne interese, a u dva slučaja plaćaju ga firme koje istovremeno rade državne projekte.

Sabrano, šest prijavljenih ugovora vredi oko 425.000 dolara mesečno, odnosno preko pet miliona dolara godišnje. Od toga država plaća manje od trećine, a dve privatne kompanije zajedno 290.000 dolara mesečno, više nego dvostruko od Vlade.

Dva roka su blizu. Ugovor Vlade sa Valcourom ističe u novembru 2026, a ugovor Maneksa sa CRB Globalom krajem iste godine. Njihovo produženje ili prestanak biće prva provera da li je pitanje koje je Srbija centar postavila imalo ikakvog odjeka.