Pozorje bez stranih gostiju: osam domaćih predstava u trci

Na sceni „Pera Dobrinović” Srpskog narodnog pozorišta sutra će u utorak ravno u osam uveče biti uključen prvi reflektor, a Svetozar Rapajić, dugogodišnji rediteljski autoritet i nekadašnji selektor istog festivala, izgovoriti prvih nekoliko rečenica koje sedamdeset i prvo Sterijino pozorje otvaraju. Ritual otvaranja deluje kao i svake godine, ali ono što sledi posle ceremonije, devet dana takmičarskog programa, nosi prvi vidljiv strukturni rez u dugoj istoriji festivala.

Selektor ovogodišnjeg izdanja, glumac Svetislav Bule Goncić, odabrao je osam predstava, sve iz srpskog jezičkog područja. Međunarodna sekcija „Krugovi”, koja je posle 2010. godine festivalu obezbeđivala paralelan program produkcija iz Slovenije, Mađarske, Severne Makedonije i još uže regije, ove godine nije zaživela. Festivalska direkcija ovu odluku obrazlaže fokusom na nacionalnu dramu, što je deklarisana misija Pozorja od osnivanja 1956. godine, ali u praksi to znači i tihu kapitulaciju pred budžetskim okvirom koji se već treću godinu zaredom kreće u ravni nominalnih iznosa iz prethodnih sezona.

Goncić je svoj izbor sastavio od produkcija iz šest gradova i tri države. Beograd je zastupljen sa „Mojim pozorištem” Ateljea 212, „Centralom za humor” Narodnog pozorišta i „Profesionalcem” Zvezdara teatra. Iz Novog Sada dolazi „Gospa Nola” Srpskog narodnog pozorišta, iz Sombora „Zašto se smeje?”, iz Banjaluke „Šine” Narodnog pozorišta Republike Srpske, dok je „Gospođa ministarka” u koprodukciji Slovenskog narodnog gledališča iz Maribora, što je interesantan slučaj domaće dramske klasike izvedene na slovenačkom jeziku sa srpskim titlovima.

Šta selekcija govori o domaćoj sceni

Trostruka pojava komediografskih tekstova, dve obrade Nušićevog kanona i jedan savremeni naslov sa istom žanrovskom matricom, sugeriše da selektor čita publiku kao iscrpljenu, i da pretpostavlja da će festivalska sala u Novom Sadu lakše prihvatiti smeh nego konfrontaciju. To nije ni dobro ni loše po sebi, ali jeste vredno pažnje da od osam predstava nijedna ne polazi od pozorišnog teksta napisanog posle 2020. godine. Pozorje koje slavi sebe kao prostor afirmacije savremene drame ove godine privremeno prepušta tu misiju Sterijinom konkursu za neobjavljeni dramski tekst, čije se rezultati objavljuju paralelno sa proglašenjem nagrada.

Pet članova žirija odlučivaće o Sterijinim nagradama za predstavu, savremeni tekst, režiju, scenografiju, kostimografiju, scensku muziku i četiri glumačke nagrade, kao i o specijalnoj nagradi i nagradi publike. Nagrade „Miodrag Kujundžić” za pozorišnu kritiku i nagrada „Jovan Hristić” za teatrologiju biće dodeljene u zajedničkoj svečanosti 3. juna na sceni „Jovan Đorđević”, a posle ceremonije sledi galakoncert u čast laureata, što je deo programa koji se vraća posle pauze nametnute u prethodnoj sezoni.

Ono što ovogodišnje Pozorje čini posebno interesantnim za posmatrača je upravo ta tišina oko „Krugova”. Sekcija je u prethodnim ciklusima donosila beogradske premijere mađarskih i slovenačkih produkcija koje publika inače nije imala priliku da vidi, i u tom smislu funkcionisala kao redak prozor u regionalnu pozorišnu produkciju. Njeno odsustvo, pravdano fokusom na domaće, otvara pitanje da li Pozorje ovom odlukom restauriše svoju izvornu misiju, ili samo priznaje da nema budžeta za gostujuće trupe. U razgovoru za vremensku adresu festivala, direktorka Mirjana Karanović najavila je da se „Krugovi” planiraju u sledećoj sezoni, što ostaje proverljivo tek kada budžetski okvir za 2027. godinu bude usvojen u Skupštini AP Vojvodine.

Selekcija koju Goncić nudi takođe je glumački usredsređena. „Profesionalac” Duška Kovačevića u režiji Stevana Bodrože, sa Aleksandrom Berčekom u naslovnoj ulozi, već u predfestivalskoj fazi figurira kao favorit u glumačkim kategorijama, dok je „Gospa Nola” Srpskog narodnog pozorišta, rediteljska potpisana stvar Tanje Mandić Rigonat, kandidat za nagrade scenografskog i kostimografskog plana. Najveće interesovanje regionalne kritike pobuđuje, međutim, „Gospođa ministarka” iz Maribora, gde redateljka Yulia Roschina pomera Nušićevu Živku iz beogradske građanske dnevne sobe u slovenačku provinciju ranog Brozovog perioda, što je rediteljska poetika koja namerno traži diskonfort.

Sterijino pozorje koje počinje sutra biće, dakle, festival koji se kompletno gleda u sebe, šta to sa domaćom dramom danas radimo kada nemamo s čim da je uporedimo. Galakoncert je 3. juna u 20 časova, do tada svaki sledeći radni dan u programskoj knjizi.