Ohridska arhiepiskopija i Mickoski odgovorili Vučiću

Sveti arhijerejski sinod Makedonske pravoslavne crkve, Ohridske arhiepiskopije, odgovorio je saopštenjem na deo govora predsednika Srbije Aleksandra Vučića u kojem je, nabrajajući gradove u kojima je srpska crkva ista, pomenuo i Skoplje. Saopštenje je objavljeno 13. avgusta, a dva dana kasnije istu izjavu je, na pitanje novinara, prokomentarisao i premijer Severne Makedonije Hristijan Mickoski.

Vučić je govorio 4. avgusta u Mrkonjić Gradu, na obeležavanju godišnjice akcije Oluja. Tema je bila jedinstvo Srpske pravoslavne crkve i ideje koje je nazvao pokušajima federalizovanja i konfederalizovanja crkve.

Srpska crkva je ista ovde u Mrkonjiću, ista u Pirotu, ista u Sidneju, ista u Skoplju, ista u Frankfurtu, u Melburnu i na svakom drugom mestu na svetu.

Nabrajanje je u Skoplju pročitano kao tvrdnja o crkvenoj nadležnosti, a ne kao figura o rasejanju.

Šta je poručio Sinod iz Skoplja?

Sinod u saopštenju sebe označava kao naslednika Justinijane Prime i obnovljene Ohridske arhiepiskopije, pa prelazi na obim svoje misije.

MPC-OA ostvaruje svoju duhovnu i pastirsku misiju prema svim pravoslavnim hrišćanima na svojoj kanonskoj teritoriji, bez bilo kakve uslovljenosti njihovom nacionalnom, političkom, kulturnom ili etničkom pripadnošću.

Rečenica je upućena na dve adrese odjednom. Prema Beogradu, jer se kanonska teritorija imenuje kao sopstvena. Prema domaćoj javnosti, jer crkva ne pristaje da bude opisana kao ustanova jednog naroda. U završnici saopštenja Sinod dodaje da delovanje crkve ne sme biti uslovljeno političkim i ideološkim projektima.

Mickoski je odbio polemiku, ali je definisao status crkve

Premijer Severne Makedonije izjavio je novinarima 15. avgusta da nema nameru da komentariše takve izjave, a onda je precizirao kako vlada u Skoplju gleda na sopstvenu crkvu.

Makedonska pravoslavna crkva - Ohridska arhiepiskopija Justinijana Prima predstavlja nešto što je najsvetliji deo makedonskog pravoslavnog identiteta.

Njegova izjava objavljena je istog dana u 18.17. Formula je poznata iz kuloara: vlada ne ulazi u crkveni spor, ali potvrđuje da crkvu smatra stubom identiteta, čime politički deo posla biva obavljen bez direktne prepirke.

Zašto spor izbija četiri godine posle Tomosa

Razlaz između dve crkve trajao je decenijama. Makedonska pravoslavna crkva dobila je široku autonomiju u okviru Srpske pravoslavne crkve 1959, a 1967 je jednostrano proglasila autokefalnost, koju Beograd tada nije priznao.

Rasplet je došao 2022. Patrijarh srpski Porfirije objavio je 24. maja te godine u Skoplju da je Sabor Srpske pravoslavne crkve prihvatio i priznao autokefalnost Makedonske pravoslavne crkve, Ohridske arhiepiskopije, a Tomos je uručen 5. juna u Beogradu. Vaseljenska patrijaršija je pre toga priznala naziv Ohridska arhiepiskopija, uz napomenu da Srpska pravoslavna crkva sa njom reši preostala pitanja.

Zato je pominjanje Skoplja u istom nizu sa Pirotom, Sidnejom i Melburnom u makedonskoj javnosti shvaćeno kao vraćanje na stanje pre priznanja, iako Vučić nije govorio o jurisdikciji.

Reakcije unutar srpske crkve nisu bile jednoglasne

Isti govor izazvao je različite odgovore i u dve crkvene jedinice u Crnoj Gori. Mitropolija crnogorsko-primorska saopštila je 5. avgusta da političarima ne pripada da tumače i usmeravaju crkveni život, uz ocenu da nepozvano mešanje u crkvene stvari ne donosi dobro ni državi ni crkvi. Istog dana Eparhija budimljansko-nikšićka zahvalila je Vučiću na, kako je navela, kontinuiranoj pažnji, brizi i razumevanju prilika u kojima Srpska pravoslavna crkva deluje u Crnoj Gori.

Odgovora Srpske pravoslavne crkve na saopštenje iz Skoplja za sada nema. Sledeća redovna prilika za to je zasedanje Svetog arhijerejskog sabora, a do tada jedini zvaničan dokument o odnosu dve crkve ostaje Tomos iz juna 2022.