Prajd šetnja u Beogradu 2026: 25 godina od prvog i krvavog

Prajd šetnja pod nazivom „Ima mesta za sve nas” prošla je danas centrom Beograda, pored zgrada Vlade Srbije, Predsedništva i Doma Narodne skupštine, tačno 25 godina pošto je pod istim sloganom održan prvi pokušaj Parade ponosa u Srbiji. Taj skup iz juna 2001. godine ušao je u javno pamćenje kao „krvavi prajd”, pošto su učesnike na centralnim ulicama Beograda tada napali pripadnici desničarskih i navijačkih grupa.

Okupljanje je počelo u 16 časova u parku Manjež, a povorka je krenula sat kasnije. Ruta je vodila Nemanjinom ulicom, pa ulicama Kneza Miloša i Kralja Milana, preko Trga Nikole Pašića do Doma Narodne skupštine, odakle su se učesnici istim ulicama vratili u Manjež. Šetnja je deo Nedelje ponosa, koja traje od 1. do 7. septembra.

Koje su ulice bile zatvorene za saobraćaj

Policija je zbog šetnje zatvorila saobraćaj u više centralnih gradskih ulica. Obustava je važila na delu Nemanjine ulice, sa kordonima kod hotela „Hilton” i Narodne banke Srbije, kao i na delu ulice Kneza Miloša. Park Manjež bio je ograđen metalnim ogradama, a unutar njega su bili raspoređeni pripadnici Interventne jedinice policije, bez opreme za razbijanje demonstracija. Duž cele trase i na okolnim raskrsnicama bio je prisutan veliki broj policajaca u punoj opremi.

Kod Doma Narodne skupštine došlo je do napetosti kada je grupica ljudi, koju je predvodila osoba u mantiji, pokušala da priđe zgradi parlamenta. Pripadnici Interventne jedinice su ih udaljili. Tanjug, pozivajući se na policiju, javlja da tokom šetnje nijedan incident nije zvanično prijavljen, dok su drugi mediji sa lica mesta zabeležili baš ovaj upad kod Skupštine kao manji sukob.

U porti Vaznesenjske crkve, na trasi kojom je šetnja prolazila, okupila se posebna grupa koja je isticala uvredljive poruke i fotografiju Ratka Mladića, čija je komemoracija najavljena za isti dan. Spoj ta dva događaja u istom delu grada dosad nije bio predmet izveštavanja, iako je reč o simbolici koja se teško može smatrati slučajnom: 25. godišnjica prve, napadnute Parade ponosa i javno isticanje lika osuđenog generala, na nekoliko stotina metara od trase kojom su prolazili učesnici Prajda.

Lenta, treća ruka za 25 godina

Pred početak šetnje, prošlogodišnja kuma Olivera Kovačević predala je lentu ovogodišnjoj kumi, novinarki televizije N1 Danici Vučenić. Kovačević je ocenila da je otkad je prošle godine nosila lentu „mnogo toga gore”, i dodala da ono što danas proživljava Prajd zajednica proživljava i veliki broj drugih građana. O odnosu društva prema manjinama rekla je:

„Kada su tukli pripadnike LGBT zajednice, većinu to nije zanimalo jer su oni, kako su ih predstavljali, društvena devijacija.”

Vučenić je u obraćanju okupljenima ocenila da se Prajd i dalje održava u atmosferi ugroženih ljudskih prava, na godišnjicu policijske akcije u kampusu Univerziteta u Novom Sadu i bez ijednog ispunjenog zahteva zajednice od ukupno osam koliko ih Nedelja ponosa iznosi. Poručila je:

„Mi smo manje-više na istom mestu od 30. juna 2001. godine.”

Ranija kuma Mirjana Karanović, koja je lentu nosila pre 11 godina, obratila se okupljenima rečima:

„Bila sam kuma Prajda pre 11 godina. Čestitam vam 25 godina Prajda. Hoću da vam kažem, život je veličanstven i on je naš. Ne postoji niko i ništa što će nas sprečiti da se radujemo životu i da ga živimo onako kako mi hoćemo.”

Agata Milan Đurić, osnivačica organizacije Geten i sama učesnica napadnute Parade iz 2001. godine, ukazala je na razliku između grada i sela:

„Nasilje je opšte prisutno, naročito u ruralnim oblastima.”

Novinarka Njuz.neta Jelisaveta Miletić uputila je okupljenima neobičnu molbu:

„Molim vas za nežnost, iako znam da živimo u zemlji koja nije poznata po nežnosti prema građanima.”

Drag izvođačica Aleksis Plastik govorila je o cilju samog okupljanja:

„Mnogo je toga ružnog u ovom društvu, danas smo se okupili da se borimo da ono bude lepše, bolje, šarenije, da bude društvo jednakijih ljudi.”

Dva zakona, ista tražilica godinama

Organizatori Nedelje ponosa i ove godine su kao ključne zahteve istakli usvajanje Zakona o istopolnim zajednicama i Zakona o rodnom identitetu i pravima interseks osoba. Nijedan od ta dva zakona do danas nije usvojen u Narodnoj skupštini, pa se zahtev prenosi iz godine u godinu bez pomaka u parlamentarnoj proceduri.

Posle šetnje, u parku Manjež je počeo prateći koncert, sa ulazima sa raskrsnice Resavske i Masarikove ulice i sa raskrsnice Nemanjine i Kralja Milutina. Šetnja je okončana pre 21 čas, saobraćaj u centru grada je potom u potpunosti normalizovan.

Prajd se u Srbiji redovno održava više od deset godina, uz stalno prisustvo velikog broja policije na ulicama. Slogan „Ima mesta za sve nas”, pod kojim je organizovana i ovogodišnja šetnja, prvi put je iskorišćen tačno pre četvrt veka, na dan kada je pokušaj okupljanja završen nasiljem. Da li će 26. godišnjica proći sa usvojena dva zakona koja zajednica traži od institucija, ostaje pitanje na koje odgovor zavisi od sledećeg saziva Narodne skupštine.