Budimir Aleksić: ambasada u Sarajevu blokirana zbog Đurišića

Mesto ambasadora Crne Gore u Sarajevu prazno je već pet godina, a razlog za to direktno se tiče i Beograda: poslednji ozbiljno razmatrani kandidat za tu funkciju dolazio je iz stranačkih struktura koje se otvoreno pozivaju na blizinu sa Aleksandrom Vučićem i konceptom takozvanog “srpskog sveta”, pa je njegovo zaustavljeno imenovanje danas primer koliko duboko unutrašnje podele u Podgorici zadiru u spoljnu politiku prema čitavom regionu.

Problem datira od promene vlasti u Crnoj Gori 2020. godine, kada su na vlast došle stranke bliske Srbiji i Rusiji. Iz jedne od njih, Nove srpske demokratije Andrije Mandića, stigao je predlog da ambasador u Bosni i Hercegovini bude Budimir Aleksić, koji je danas potpredsednik crnogorske vlade zadužen za obrazovanje, nauku i odnose sa verskim zajednicama. Njegovo imenovanje tada je zaustavio tadašnji predsednik Crne Gore Milo Đukanović, i to zbog Aleksićeve sporne istorije vezane za tumačenje događaja iz Drugog svetskog rata.

Ko je Pavle Đurišić i zašto je sporan

U dokumentima Skupštine Crne Gore navodi se da je Aleksić ranije tražio od predsednika opštine Berane da se podigne spomenik Pavlu Đurišiću, komandantu četničkih odreda kog istoričari i deo crnogorske javnosti označavaju kao ratnog zločinca odgovornog za etničko čišćenje bošnjačkog stanovništva na crnogorskom i bosanskom prostoru. Aleksić ga je, prema istim dokumentima, opisivao kao pripadnika antifašističkih formacija Draže Mihailovića. Sam Aleksić javno ističe i sopstvenu vezu sa Ravnogorskim pokretom.

Aleksandra Vuković Kuč, članica Odbora za međunarodne odnose i iseljenike Skupštine Crne Gore, ocenu o kandidatu iznela je bez ustezanja:

“Potpredsjednik Vlade Budimir Aleksić iz Nove srpske demokratije Andrije Mandića upravo je na fonu proslavljanja ratnih zločinaca, onih koji su Crnoj Gori, recimo, i tokom Drugog svjetskog rata poznati po etničkom čišćenju muslimana Bošnjaka na crnogorskom i bosanskom prostoru. On je jedan od predlagača da se zločincu i koljaču Pavlu Đurišiću podigne spomenik u Crnoj Gori.”

Politički računi u Podgorici

Izvršna direktorica Centra za građansko obrazovanje Daliborka Uljarević smatra da iza višegodišnjeg izostanka ambasadora stoji i sukob političkih ambicija unutar same crnogorske vlasti, ne samo Aleksićeva biografija:

“U političkim krugovima kod nas spominjale su se i ambicije određenih partija da mjesto ambasadora u Sarajevu pripadne njihovom kadru, uključujući strukture čiji su stavovi bliski Aleksandru Vučiću i konceptu takozvanog ‘srpskog sveta’. Ja mislim da i tu treba tražiti dio razloga za izostanak saglasnosti. Možda je procijenjeno da je manje štetno ne imati ambasadora u Sarajevu nego poslati nekoga čiji bi politički profil mogao dodatno opteretiti odnose s Bosnom i Hercegovinom.”

Njena ocena, drugim rečima, glasi da je prazno mesto u Sarajevu za Podgoricu postalo manje politički skupo rešenje od popunjenog mesta sa spornim imenom.

Sarajevo ne vidi diplomatski spor

Iz Bosne i Hercegovine, međutim, stižu drugačiji signali. Ministar vanjskih poslova Elmedin Konaković poručuje da odsustvo ambasadora ne čita kao poruku upućenu njegovoj zemlji, i da bilateralni odnosi na nivou vlada funkcionišu bez problema:

“Na nivou vlada, ministarstava, premijera, predsjednika stvari funkcionišu fantastično. Oni znaju zbog čega unutar svog sistema nisu još uvijek imenovali ambasadora. Važno je da kažem, ubijeđen sam i znam da to nije nikakav protest prema Bosni i Hercegovini, niti je to neka negativna poruka nama.”

Prazna mesta u čitavoj mreži

Iz crnogorskog Ministarstva vanjskih poslova navode da imenovanje ambasadora prolazi kroz višefazni postupak i da nepopunjeno mesto ne znači blokadu spoljne politike zemlje. Ističu i da problem nije ograničen na Sarajevo: “Važno je istaći da pitanje akreditovanja ambasadora u Sarajevu nije izolovan slučaj u okviru diplomatske mreže Crne Gore. U ovom trenutku ambasadori Crne Gore nisu akreditovani ni u pojedinim savezničkim državama, uključujući Njemačku, Italiju i Ujedinjeno Kraljevstvo”, stoji u saopštenju ministarstva, koje kao još jednu prazninu navodi i Albaniju.

Tu se dva izvora ove priče razilaze u detalju: bosanskohercegovački Avaz tvrdi da Crna Gora trenutno nema ambasadore ni u Srbiji i Hrvatskoj, dok Ministarstvo vanjskih poslova Crne Gore, citirano na Klixu, tu listu ograničava na Nemačku, Italiju, Ujedinjeno Kraljevstvo i Albaniju, bez pominjanja Beograda i Zagreba. Koja je verzija tačna za ova dva glavna susedstva, iz javno dostupnih saopštenja za sada se ne može utvrditi.

Za Srbiju je ovaj spor koristan podsetnik da se politička previranja u Podgorici prelivaju i na susede koji formalno nemaju nikakav spor sa Crnom Gorom, poput Bosne i Hercegovine. Kandidatura vezana za “srpski svet” pokazuje da unutrašnje frakcije u crnogorskoj vlasti spoljnu politiku prema regionu i dalje posmatraju kroz prizmu odnosa prema Beogradu, a ne isključivo prema Sarajevu.

Paradoks cele priče je u tome što diplomatska praznina ne usporava evropski put Crne Gore: zemlja se i dalje smatra najnaprednijim kandidatom Zapadnog Balkana u pristupnim pregovorima sa Evropskom unijom, uprkos tome što njena ambasadorska mreža ostaje opterećena godinama unutrašnjih političkih i kadrovskih nesuglasica. Podgorica za sada ne najavljuje novog kandidata za Sarajevo, a upražnjeno mesto ostaje deo šire slagalice u kojoj Crna Gora čeka i ambasadore u Berlinu, Rimu i Londonu.