ISS zasijala nad Srbijom, bliži se vrhunac Perseida

U noći 22. jula veliki broj posmatrača u Srbiji video je Međunarodnu svemirsku stanicu (ISS) golim okom, a društvene mreže su se ubrzo napunile fotografijama njenog prolaska. Stanica je preletela nebo kao izrazito sjajna tačka koja se ravnomerno kreće i ne treperi, što je razlikuje od aviona i od zvezda. Za posmatrače nije bila potrebna nikakva oprema, dovoljno je bilo vedro nebo i pravi trenutak.

Ono što ISS čini tako uočljivom jeste njena veličina i visina orbite. Stanica kruži oko Zemlje na oko 400 kilometara visine i, iako sama ne emituje svetlost, njene velike solarne ploče reflektuju Sunčeve zrake ka posmatraču na tlu. Zato je vidljiva samo u određenim terminima, obično nešto posle zalaska ili pre izlaska Sunca, kada je nebo iznad posmatrača već tamno, a stanica na visini i dalje obasjana. Prolaz traje nekoliko minuta, a stanica se u tom periodu kreće brže od svega ostalog na nebu.

Zašto je ISS vidljiva golim okom?

ISS je najsjajniji veštački objekat na noćnom nebu i po prividnom sjaju često nadmašuje i najsvetlije zvezde. Kreće se prosečnom brzinom od oko 28.000 kilometara na sat i jedan krug oko Zemlje napravi za približno 90 minuta, što znači da tokom jednog dana obiđe planetu više od petnaest puta. Za posmatrače to znači da postoji više prilika, ali samo one u kojima geometrija Sunca, stanice i posmatrača dozvoljava refleksiju rezultuju vidljivim prolaskom.

Termini vidljivosti nisu isti svake noći i menjaju se iz dana u dan. NASA preko servisa Spot the Station omogućava proveru tačnog vremena, smera i visine iznad horizonta za konkretnu lokaciju, pa se prolazak može isplanirati unapred. Podaci za Srbiju dostupni su unošenjem najbliže veće lokacije, a prolazak se najlakše prati kada stanica dostigne veću visinu iznad horizonta, dalje od svetlosnog zagađenja i objekata koji zaklanjaju pogled.

Prolazak stanice poklopio se sa periodom kada je aktivan i jedan od najpoznatijih meteorskih rojeva u godini. Perseidi su aktivni tokom jula i avgusta, a Zemlja tada prolazi kroz trag prašine koji je za sobom ostavila kometa Svift-Tatl. Čestice, često ne veće od zrna peska, ulaze u atmosferu velikom brzinom i sagorevaju, ostavljajući kratke svetle tragove koje posmatrači vide kao takozvane zvezde padalice.

Kako i kada posmatrati Perseide?

Roj Perseida dostiže maksimum oko 12. i 13. avgusta, kada broj vidljivih meteora u idealnim uslovima može biti znatno veći nego tokom ostatka perioda aktivnosti. Za posmatranje nije potreban teleskop niti durbin, jer se meteori pojavljuju nasumično po celom nebu, pa golo oko i široko vidno polje daju najbolje rezultate.

Najvažniji uslov je tamno nebo. Gradsko osvetljenje značajno smanjuje broj vidljivih meteora, pa se preporučuje odlazak na lokacije daleko od velikih naselja, uz vedro nebo bez oblaka. Dobra vidljivost zavisi i od faze Meseca, jer jaka mesečina zaklanja slabije meteore. Posmatračima se savetuje da oči ostave da se prilagode mraku bar dvadesetak minuta i da gledaju širi deo neba, a ne samo jednu tačku.

Za razliku od pojedinačnih astronomskih događaja koji se dese jednom, i prolasci ISS i vrhunac Perseida ponavljaju se predvidivo iz godine u godinu, pa ih je moguće isplanirati i sa manje iskustva. Vredi napomenuti da broj meteora u satu, koji se često navodi za Perseide, važi za idealne uslove tamnog neba, dok je stvarni broj vidljiv sa lokacije uz grad po pravilu manji. Hoćete li ove godine izaći iz grada da uhvatite vrhunac Perseida?