Preminuo Milan Panić (97), premijer SRJ i rival Miloševića

Milan Panić, američki biznismen srpskog porekla koji je 1992. godine, u vreme raspada Jugoslavije, preuzeo dužnost premijera Savezne Republike Jugoslavije i iste godine se kao nezavisni kandidat suprotstavio Slobodanu Miloševiću na predsedničkim izborima, preminuo je 24. septembra u Pasadeni, u Kaliforniji, u 97. godini. Vest o njegovoj smrti porodica je objavila 26. septembra na memorijalnoj stranici posvećenoj Paniću.

Rođen je 20. decembra 1929. u Beogradu. Kao tinejdžer se pridružio partizanskom pokretu tokom Drugog svetskog rata, a posle rata se takmičio u biciklizmu na najvišem nivou u tadašnjoj Jugoslaviji i na međunarodnoj sceni. Sredinom pedesetih godina napustio je komunističku Jugoslaviju i otišao u Sjedinjene Američke Države. U Kaliforniji je 1959. osnovao farmaceutsku kompaniju ICN Pharmaceuticals, koja je decenijama kasnije prerasla u Valeant Pharmaceuticals, a potom u Bausch Health.

Premijer u vreme sankcija

U politički život Srbije Panić se vratio posle nekoliko decenija provedenih u Americi. Kada je u aprilu 1992. formirana Savezna Republika Jugoslavija, tadašnji predsednik Dobrica Ćosić ponudio mu je mesto premijera, koje je Panić prihvatio u julu te godine. Bio je prvi savezni premijer nove države, a dužnost je preuzeo u trenutku kada je Jugoslavija, zbog ratova na prostoru bivše SFRJ, već bila pod sankcijama Ujedinjenih nacija i suočena sa ekonomskom krizom.

„Problem pred ovim sazivom je više mira ili više rata”, upozorio je Panić tada poslanike Savezne skupštine, govoreći na engleskom sa izraženim američkim akcentom, jer srpski jezik nije dobro vladao.

Sudar sa Miloševićem na izborima

Iako savezni premijer, Panić se u decembru 1992. kao nezavisni kandidat, uz neformalnu podršku opozicione koalicije DEPOS, suprotstavio Miloševiću na predsedničkim izborima u Srbiji. Prema pisanju N1 i B92, osvojio je 32 odsto glasova, dok srpska redakcija BBC-ja, koju prenosi Danas, navodi da je dobio 34 odsto glasova. Milošević je, prema istom izvoru, izbore dobio sa 57 odsto.

„Ovo nije bitka između dva čoveka, ovo je borba između dva sistema, starog i novog”, rekao je Panić na jednom od predizbornih skupova u Kruševcu.

Sukob dvojice političara zaoštrio se već u avgustu 1992, na mirovnoj konferenciji u Londonu, gde je Panić javno osporio Miloševićevo pravo da govori u ime Jugoslavije. Tri dana kasnije u Saveznoj skupštini zakazano je glasanje o nepoverenju njegovoj vladi, koje je Panić preživeo zahvaljujući glasovima predstavnika Crne Gore u saveznom parlamentu. Neposredno pred decembarske izbore, tadašnja Televizija Beograd, kasnija RTS, vodila je protiv njega kampanju u kojoj je predstavljan kao agent američke obaveštajne službe.

Ivan Protić, urednik agencije Beta koji je početkom devedesetih pratio Panićeve skupove i aktivnosti, ocenio je da rezultat sa izbora 1992. ostaje istorijski značajan.

Ali treba imati u vidu da je on, bez gotovo ikakve kampanje koja je trajala samo tri nedelje, sakupio više od milion glasova. To je najveći rezultat sve do Vojislava Koštunice i 5. oktobra.

kada je Miloševićev režim oboren, dodao je Protić.

Nekoliko meseci posle izbora Panić je podneo ostavku na mesto premijera i uglavnom se povukao iz političkog života Srbije, iako je u narednim godinama u zapadnoj javnosti ostao upamćen kao jedan od najžešćih Miloševićevih kritičara.

Spor oko Galenike

Odnos Panića i Miloševića imao je i poslovni nastavak. Kompanija ICN je ugovorom iz 1990. preuzela deo Galenike, tadašnjeg najvećeg jugoslovenskog proizvođača lekova. Vlada Srbije je kasnije smanjila udeo ICN-a u fabrici sa 75 na 35 odsto i preuzela rukovođenje, posle čega je Panićeva kompanija u februaru 1999. tužila Jugoslaviju pred sudom u Vašingtonu zbog, kako je tvrdila, nepravedno oduzete imovine. Spor je rešen na Međunarodnoj arbitraži u Parizu, presudom da Srbija ICN-u isplati 50 miliona dolara, dugovanje koje je u domaćoj javnosti ostalo upamćeno pod nazivom „Panićev dug”.

Panić se u kasnijim godinama bavio humanitarnim radom preko sopstvene fondacije i zalagao se za mir i demokratiju na Balkanu. Prema objavi porodice, iza njega su ostali supruga Aleksandra, deca Don, Viki, Spenser, Tim i Aleksa, kao i unuci i praunuci.