Ispod Frankfurta otkriveno rimsko svetište sa tragovima žrtvenih obreda

Hesenska služba za zaštitu spomenika (Hessen Archäologie) saopštila je 5. aprila 2026. da su arheolozi tokom radova na pripremi terena za stambeni kompleks u jugoistočnom delu Frankfurta otkrili ostatke rimskog svetišta sa žrtvenim jamama, koje su predmet preliminarne istraživačke kampanje. Lokalitet je sastavni deo onoga što su Rimljani znali kao Nidu (Nida), naselje u rimskoj provinciji Germanija Superior, koje je u 2. veku bilo administrativno sedište područja koje danas pokriva Frankfurt na Majni. Nalaz su saopštile i nemačka javna televizija ZDF i naučni portal ScienceDaily.

Iskopavanjima se otkrila pravougaona platforma duga oko 9 metara i široka 6, na čijem je središnjem delu identifikovana jama dubine oko 1,2 metra, ispunjena fragmentima keramike, životinjskim kostima (najviše goveda i svinja), kao i nekoliko olovnih ploča sa urezanim nadpisima koji bi mogli biti molitve ili kletve. Pored centralne jame, pronađene su i tri manje udubine sa ostacima posuđa za libacije (sipanje vina ili ulja kao prinosa božanstvu), kao i fragmenti votivnih figurica. Vrsta keramike i način gradnje, prema saopštenju službe, datuju lokalitet u prvu polovinu 2. veka nove ere, što odgovara periodu carstvovanja Hadrijana (117-138).

Sa metodološke strane, arheolozi su koristili kombinovan pristup, sa otvorenim iskopavanjima na lokalitetu i geofizičkim ispitivanjem terena (radar i magnetometrija) okolnih parcela, što je omogućilo da se rasporedi struktura mapira pre nego što se prešlo na destruktivnu fazu iskopa. Olovne ploče sa nadpisima u ovom trenutku se konzerviraju u laboratoriji Univerziteta Johan Volfgang Gete u Frankfurtu, gde će biti čitane multispektralnim snimanjem i, prema potrebi, mikrofocus rendgenskom analizom. Prema istraživaču Tomasu Materni (Thomas Maurer) iz hesenske službe, prvi rezultati čitanja očekuju se krajem leta.

Šta nalaz govori o religijskoj praksi

Rimska svetišta sa žrtvenim jamama relativno su dobro dokumentovana u germanskim provincijama, ali svaki novi nalaz unosi specifične detalje o lokalnim adaptacijama. U Nidi, koja je bila multikulturna sredina sa rimskim doseljenicima, germanskim plemenima i orijentalnim trgovcima, religijska praksa se često prepliće između kultova posvećenih bogovima Kapitolske trijade (Jupiter, Junona, Minerva) i lokalnih božanstava. Po podacima Nemačkog arheološkog instituta (DAI), u širem području Nida-Frankfurt do sada je dokumentovano osam votivnih lokaliteta, od kojih većina sa fokusom na vodeno-zemnu sferu, što odgovara činjenici da je naselje izgrađeno u dolini koja se često plavila.

Ono što ovaj nalaz čini posebno interesantnim, prema oceni arheologa Materne, jeste mogućnost da neke od olovnih ploča sadrže takozvane defixiones, formalne kletve namenjene bogovima podzemnog sveta da nanesu zlo navedenoj osobi. U rimskoj religijskoj praksi, defixiones su pisane na olovnim pločicama ili tankim listićima, savijane ili probijane ekserima i deponovane u vodi, grobovima ili svetištima. Ako se identifikacija potvrdi, ovaj lokalitet bio bi jedan od svega nekoliko u germanskim provincijama gde su defixiones nađene u jasnom svetišnom kontekstu.

Granice ovog nalaza vredi naglasiti. Datovanje u prvu polovinu 2. veka oslanja se na keramičke tipologije, koje imaju ugrađen interval nesigurnosti od oko 30 do 50 godina. Drugo, identifikacija božanstva kojem je svetište bilo posvećeno još nije moguća, jer nije nađen nijedan natpis sa eksplicitnim teonimom (imenom božanstva). Treće, životinjske kosti će biti analizirane radiokarbonskim metodom, što će omogućiti precizniju hronologiju, ali i ti rezultati imaju interval nesigurnosti od plus-minus 40 godina za period rimskog carstva. Konačni izveštaj nemačkog tima očekuje se 2028, posle završetka višegodišnjeg programa konzervacije i analize.