Rimska grobnica u Al-Bahnasi otkrila zlatne jezike i papirus sa Homerovom Ilijadom
Misija Univerziteta u Barseloni i egipatskog Vrhovnog saveta za antikvitete otkrila više dekorisanih mumija, tri zlatna i jedan bakarni jezik, kao i papirus sa Drugom knjigom Homerove Ilijade u nekropoli antičkog Oksirinhosa.
Zajednička arheološka misija Univerziteta u Barseloni i Vrhovnog saveta za antikvitete Egipta, koju vode Maite Maskort (Maite Mascort) i Ester Pons (Esther Pons), saopštila je 21. aprila 2026. da je u nekropoli kod Al-Bahnase, antičkog Oksirinhosa u Gornjem Egiptu u oblasti Minja, otkrivena rimska grobnica sa više dekorisanih i platnom obavijenih mumija, tri zlatna i jedan bakarni jezik, kao i papirus sa stihovima iz Druge knjige Homerove Ilijade, takozvanog Kataloga brodova. Nalaz je objavljen kroz saopštenje za medije egipatskog ministarstva, a prvi izveštaj o stratigrafiji i datiranju biće objavljen u časopisu Egyptian Archaeology u jesen 2026.
Oksirinhos je u rimskom periodu, između 1. i 4. veka nove ere, bio jedan od najvažnijih administrativnih i kulturnih centara u Gornjem Egiptu. Lokalitet je u savremenoj arheologiji najpoznatiji po Oksirinhinskim papirusima, ogromnoj zbirci od više stotina hiljada fragmenata pisanih grčkim i koptskim jezikom, koja su između 1896. i 1907. godine iskopali britanski arheolozi Bernard P. Grenfel (Bernard P. Grenfell) i Artur S. Hant (Arthur S. Hunt) iz Univerziteta u Oksfordu. Otkriće novog papirusa sa Homerovim tekstom predstavlja kontinuitet sa tom tradicijom i potvrđuje da Oksirinhos i dalje skriva nedokumentovane književne komade iz antičkog perioda.
Sa antropološke strane, nalaz tri zlatna i jedan bakarni jezik predstavlja zanimljiv pogrebni običaj rimskog Egipta. Po dokumentovanim ranijim slučajevima, jezici od metala stavljani su u usta pokojnika kako bi mogao da razgovara sa bogovima zagrobnog sveta, pre svega sa Ozirisom. Praksa je u Egiptu zabeležena od helenističkog perioda i traje kroz rimski period, a Al-Bahnasa nije prvi lokalitet na kojem se ovakvi jezici pronalaze, ali jeste mali broj grobnica u kojima ih je više od jednog u istom kontekstu. Pored zlatnih jezika, tim je dokumentovao tri krečnjačke pogrebne komore, kremirane ostatke odrasle osobe u velikom keramičkom posudu, kao i kosti odojčeta i mačje glave u drugim posudama.
Šta nalaz NE potvrđuje
Pre nego što se izvedu šire kulturološke ocene, treba istaći ograničenja. Prvo, papirus sa stihovima Homerove Ilijade nije celovit. Reč je o fragmentima čija konzervacija i transkripcija će potrajati više meseci u laboratoriji Bibliotheca Alexandrina, posle čega će biti moguće reći da li sadržaj odstupa od standardnog teksta poznatog iz srednjovekovnih rukopisa. Bez celovite transkripcije, nije moguće tvrditi da papirus donosi nove ili izgubljene stihove, već samo da potvrđuje rašireno čitanje Homera u rimskom Egiptu.
Drugo, identitet pokojnika u grobnici za sada je nepoznat. Pokojnici nisu carevi ili pripadnici dokumentovane lokalne aristokratije, a hijeroglifski ili grčki natpis koji bi otkrio imena nije pronađen. Po preliminarnim podacima misije, reč je o porodičnom mauzoleju koji je korišćen tokom više generacija, što je u rimskom Egiptu standardna praksa za pripadnike srednjeg sloja, trgovce i lokalne službenike. Bez ovih natpisa nije moguće dodatno precizirati ko je u grobnici sahranjen niti kojem društvenom sloju pripadaju.
Treće, datiranje grobnice u rimski period za sada je oslonjeno na stil dekoracije sarkofaga i kontekstualnu analizu keramike, ne na radiokarbonsko datiranje. Pre konačnih zaključaka biće sprovedeno datiranje uzoraka platna sa mumija, koje će preciznije fiksirati period sahrane unutar perioda od oko 300 godina rimske vladavine u Egiptu. Misija Univerziteta u Barseloni planira nastavak iskopavanja u jesen 2026, kada bi mogli da budu pronađeni dodatni kontekstualni nalazi koji bi potpunili sliku o ovom delu nekropole.
Sa stanovišta istorije nauke o Oksirinhinskim papirusima, ovaj nalaz se uklapa u veću sliku. Od kraja 19. veka pa do danas, Oksirinhinski papirusi su omogućili rekonstrukciju značajnih delova izgubljene grčke književnosti, uključujući fragmente Sapfo, Pindara, Menandra i Eshila. Procene Sackler Library na Univerzitetu u Oksfordu kažu da je do sada objavljeno oko 5.000 papirusa, dok preostalih nekoliko stotina hiljada čeka transkripciju i editorsku obradu. Nalaz u grobnici, ne u smeću ili napuštenoj zgradi gde je većina ranijih papirusa pronađena, pruža još jednu vrednu kontekstualnu informaciju, jer pokazuje da su pripadnici srednjeg sloja u Oksirinhosu sahranjivani sa književnim tekstovima kao delom pogrebnog inventara, što je dokumentovana praksa, ali ne i česta. Ako se po analizi pokaže da papirus sadrži varijacije Drugog pevanja Ilijade koje su retke ili nepoznate u rukopisnoj tradiciji, nalaz će postati važan i za samu filologiju Homerove epske tradicije.
