Pod zidinama Bodiam Castle pronađen fragment rimske figurine Venere iz 2. veka

Tim arheologa Instituta za arheologiju Univerziteta UCL i organizacije Archaeology South-East saopštio je 1. maja 2026. da je na iskopavanjima u okolini srednjovekovnog zamka Bodiam Castle u Istočnom Saseksu pronađen fragment rimske keramičke figurine koja prikazuje boginju Veneru. Komad je tokom rada izvukla volonterka Abigejl Vinslou (Abigail Winslow), a stručna analiza dr Metjua Fitoka (Matthew Fittock), specijaliste za rimske keramičke figurine, datira fragment u 2. vek nove ere i pripisuje ga radionicama u Centralnoj Galiji.

Materijal od kojeg je figurina napravljena, takozvani pipeclay, fina je bela glina koja se u rimskoj severozapadnoj Evropi standardno koristila za jeftine domaćinske statuetičke ikone i predmete za kućne svetilišta. Iskopavanje je deo projekta Bodiam 100, obeležavanje sto godina od kada je National Trust postao staratelj zamka, i finansiraju ga Roman Society i Council for British Archaeology South-East. Pored figurine, tim je dokumentovao crepove sa žigom Classis Britannica, što ukazuje na vezu sa rimskom mornaricom koja je u to vreme imala bazu na obali Saseksa.

Po metodološkoj strani, fragment je premali da bi se sigurno znalo da li potiče iz konkretne radionice unutar Centralne Galije, jer pipeclay figurine Venere serijski su proizvođene u više pogona istog regiona. Po rečima Fitoka, prikaz “verovatno potiče iz standardnog dizajna na kojem Venera jednom rukom drži odeću, a drugom dodiruje kosu”, što je ikonografski tip široko zastupljen u severozapadnim provincijama Rimskog carstva. U dosadašnjim sistematičnim katalozima rimske Britanije zabeleženo je tek nekoliko stotina sličnih nalaza, što fragment iz Bodiama ne čini izuzetnim, ali ga svrstava u srazmerno mali korpus.

Šta ovaj nalaz NE dokazuje

Lokalitet kod Bodiama nije do sada bio zvanično dokumentovan kao rimsko naselje. Pronalazak figurine, zajedno sa keramikom, staklom i građevinskim materijalom iz 2. do 4. veka, otvara mogućnost da je u okolini postojao mali domaćinski objekat ili kućno svetilište iz rimskog perioda. Iskopavanja, međutim, nisu pronašla zidove, krovnu konstrukciju ni jasne stratigrafske dokaze da je objekat trajno postojao na tom mestu. Po rečima istraživača iz UCL-a, “dosadašnji nalazi pokazuju aktivnost”, ali nisu dovoljni da se zaključi gde se objekat nalazio niti koja mu je tačno bila namena.

Drugi važan ograničavajući faktor jeste činjenica da je dosadašnja iskopavanja ograničeno na manje sondaže oko zamka, što znači da uzorak nalaza ne pokriva ceo predeo. Pojava jedne figurine ne dokumentuje religijsku praksu domaćinstva sa istom sigurnošću kojom bi to dokazao ostatak kućnog svetilišta sa više predmeta. Po podacima projekta Bodiam 100, tim planira da naredne sezone iskopavanja u 2026. i 2027. proširi sondaže prema rečnom toku reke Rother, gde se sumnja da je u rimsko doba postojalo manje pristanište povezano sa mornaricom Classis Britannica.

Fragment je trenutno izložen u Castle Cottage Museum-u u okviru samog Bodiama. Naredni naučni izveštaj projekta očekuje se krajem 2026, kada će biti objavljen pun katalog nalaza sa stratigrafskim podacima i radiokarbonskim datiranjem ugljenih ostataka koji su zabeleženi u istoj sloji kao i figurina.

Sa istorijske strane, ono što čini Bodiam zanimljivim jeste njegova ranija dokumentovana funkcija kao pomorske oblasti Klasis Britanika, rimske flote koja je između 1. i 4. veka kontrolisala kanal La Manš i deo obale današnje Engleske. Crepovi sa žigom Classis Britannica do sada su pronađeni na više lokaliteta u Saseksu i Kentu, ali uglavnom u okviru utvrđenih baza ili rudarskih centara, ne u ruralnim domaćinstvima. Pojava figurine Venere u kontekstu sa tim žigovima može da sugeriše prisustvo veteranske porodice ili manjeg upravnog službenika koji je iz mornarice prešao u civilni život na lokalnom imanju.

Zanimljivo je i to da je sam srednjovekovni zamak Bodiam Castle, izgrađen 1385. godine za viteza Edvarda Dalingridža (Edward Dalyngrigge), izgrađen na lokaciji koja je očito imala mnogo dužu istoriju nego što se dosad pretpostavljalo. Po podacima projekta Bodiam 100, sumnja se da je odabir te tačke za srednjovekovni zamak povezan sa činjenicom da je ona u rimskom periodu već bila pristupačna iz reke Rother, koja je u srednjem veku bila plovna do mora. Ako se ova hipoteza potvrdi, Bodiam bi postao jedan od retkih primera kontinuiteta naseljenosti od rimskog do kasnog srednjeg veka u oblasti Saseksa, što ima šire implikacije za razumevanje engleske rurane istorije.