Mitropolija crnogorsko-primorska odgovorila Vučiću

Mitropolija crnogorsko-primorska Srpske pravoslavne crkve saopštila je 5. avgusta da izjave predsednika Srbije Aleksandra Vučića o crkvi u Crnoj Gori i o litijama iz 2020. godine unose zabunu i štete crkvenom i narodnom jedinstvu. Povod su reči koje je Vučić izgovorio na skupu u Mrkonjić Gradu u Republici Srpskoj, a saopštenje je stiglo u večernjim satima, oko 18.12.

Istog dana oglasila se i Eparhija budimljansko-nikšićka, sa potpuno suprotnim stavom. Iz te eparhije su predsedniku Srbije uputili “iskrenu blagodarnost predsedniku Srbije Aleksandru Vučiću na njegovoj kontinuiranoj pažnji, brizi i dubokom razumevanju”. Dva saopštenja u istom danu, iz dve organizacione jedinice iste crkve, pokazala su da reakcije unutar Srpske pravoslavne crkve na iste Vučićeve reči nisu jednoglasne.

Šta je Vučić rekao u Mrkonjić Gradu

Predsednik Srbije govorio je o idejama u crkvi koje je nazvao opakim i opasnim, i pomenuo policentrične ideje o federalizovanju i konfederalizovanju srpske crkve. U istom izlaganju povezao je početak litija u Crnoj Gori 2020. godine sa pokušajima da se napravi pravoslavna crkva u Crnoj Gori bez odrednice srpska.

Mitropolija je u uvodu saopštenja navela da razume Vučićevu kritiku na račun Ministarstva spoljnih poslova Crne Gore, zbog slanja predstavnika te države na obeležavanje godišnjice akcije “Oluja”. Posle te ograde sledi ono zbog čega se, kako pišu, oglašavaju: osećaju “pastirsku obavezu da reagujemo na neka politička tumačenja crkvenih tema, ostavljajući one političke i ideološke teme političarima i ideolozima”.

Odgovor iz Cetinjskog manastira

Ključna zamerka Mitropolije tiče se same forme Vučićevih izjava, koje su, po oceni te crkvene jedinice, ostale nedovršene i bez imena.

“Velika je šteta po crkveno i narodno jedinstvo, sa pozicije predsednika Srbije mahati vrlo neodređenim kritikama na račun Crkve, pominjući, u istom dahu i u gotovo istoj rečenici da smo ‘u Crkvi imali ideje koje su opake i opasne’, pa na to dodavati kako su ‘neki’ pokušali ‘da prave Pravoslavnu Crkvu u Crnoj Gori’.”

Iz Mitropolije poručuju i da nemaju pozitivno iskustvo sa političkim usmeravanjima i tumačenjima crkvenih delatnosti, uz ocenu da to nije posao koji političarima pripada. Nedopustivim smatraju da se optužbe na račun “opakih i opasnih ideja u Crkvi” ponavljaju u kontinuitetu i da se, po nekom pravilu, vezuju za vreme litija.

Ko je, po Mitropoliji, odbranio crkvu 2020. godine?

Odgovor je izričit: ne političari. Mitropolija podseća da su crkvenu imovinu i crkveni integritet branili vernici Srpske pravoslavne crkve u Crnoj Gori, četiri tamošnje eparhije, arhijereji, sveštenstvo, monaštvo i verni narod.

“Braneći crkveno ime, identitet i imovinu, oni su samim tim odbranili i jedinstvo SPC. I to baš onako kako je trebalo: na pojavu koja se obrušila na građanska i verska prava naroda i sveštenstva, odgovoreno je istovremeno i građanski i duhovno. Nismo dopustili ni tada da političari vode glavnu reč, pa su verujući ljudi među političarima to ispravno razumeli, a bilo je i onih kojima to nije bilo pravo.”

Oni “neki” koji su radili protiv jedinstva crkve, navodi se dalje, jesu samo i jedino predstavnici tadašnjeg političkog rukovodstva Crne Gore, koje je krajem 2019. usvojilo sporni zakon. Mitropolija izričito odbacuje mogućnost da se aluzije odnose na vrh crkve u Crnoj Gori, uz podsećanje da su takve tvrdnje ranije objavljivali pojedini beogradski tabloidi, pripisujući ih blaženopočivšem mitropolitu Amfilohiju.

Hronologija koja stoji iza spora

Zakon o slobodi veroispovesti Skupština Crne Gore usvojila je krajem 2019. godine, litije su krenule početkom 2020, sporne odredbe su izmenjene iste godine, a Temeljni ugovor između države Crne Gore i Srpske pravoslavne crkve potpisan je 2022. Sve to je period u kome je crkva u Crnoj Gori nastupala kao samostalan činilac, bez posredovanja Beograda, i upravo na toj tački Mitropolija sada odbija retroaktivno tumačenje.

Zato je poslednji pasus saopštenja i najoštriji po tonu, mada je pisan bez ijedne uvrede. Iz Mitropolije naglašavaju da ništa od napisanog nije nastalo zato da bi se predsedniku Srbije otežavao politički rad, a još manje da bi mu se pravdali, jer ni jedno ni drugo ne bi bilo u skladu sa dostojanstvom crkve.

Otvoreno pitanje posle ovog dana nije da li će spor eskalirati, nego ko govori u ime Srpske pravoslavne crkve kada dve njene jedinice u razmaku od nekoliko sati pošalju suprotne poruke istom čoveku. Sabor Srpske pravoslavne crkve zaseda redovno u maju, a do tada svaka nova izjava iz Beograda o crkvi u Crnoj Gori ulazi u već otvorenu raspravu.