Belveder posle pet godina: Joanikije služio na Cetinju

Mitropolit crnogorsko-primorski i arhiepiskop cetinjski Joanikije Mićović služio je danas, na dan kada se navršava pet godina od njegovog ustoličenja, svetu arhijerejsku liturgiju u Cetinjskom manastiru. Datum nosi težinu koja daleko prevazilazi crkveni kalendar: 5. septembar 2021. je dan kada je ustoličenje mitropolita crnogorsko-primorskog pratio jedan od najtežih sukoba policije i građana u novijoj istoriji Crne Gore, a pitanje statusa Srpske pravoslavne crkve i Srba u toj zemlji ostalo je otvoreno i pet godina kasnije.

Sa Joanikijem su danas saslužili protojerej Dušan Bigović, protojerej Mirčeta Šljivančanin, starešina crkve Svetog Đorđa pod Goricom, i iguman ostroški arhimandrit Sergije. U besedi je mitropolit govorio o iskušenjima koja su pratila njegovo petogodišnje služenje i o suštini arhijerejske uloge.

“Ta iskušenja nisu prestala, ali je najvažnije da imamo brigu za crkvu, da imamo ljubavi, da znamo da praštamo”, rekao je Joanikije u besedi na liturgiji u Cetinjskom manastiru. “Arhijerejska služba se najviše projavljuje kroz sabornost, kroz zajedništvo”, dodao je.

Šta se tačno desilo na dan ustoličenja

Ustoličenje 5. septembra 2021. u Cetinjskom manastiru pratili su dani zaoštrenih sukoba u gradu, a oko samog dolaska crkvenih poglavara postoje dve različite verzije. Sam Joanikije je danas u besedi podsetio da je patrijarh srpski Porfirije tog jutra “veoma hrabro sa vladikom kruševačkim Davidom doleteo na Cetinje”, ocenivši čitav događaj kao “veoma čudesan” trenutak posle kog je, kako je rekao, “sve bilo preplavljeno radošću”. Nezavisni izveštaji sa lica mesta iz 2021, uključujući i tekst portala Radio Skala objavljen danas povodom godišnjice, navode drugačiju verziju istog trenutka: prema njoj, helikopterom su na Cetinje sleteli patrijarh Porfirije i tada izabrani mitropolit Joanikije, dok se vladika David u tim izveštajima pominje tek kasnije, među arhijerejima koji su ustoličenju prisustvovali.

Noć uoči ustoličenja, između 4. i 5. septembra 2021, na magistrali prema Cetinju, na mestu poznatom kao Belveder, provelo je oko četiri hiljade građana, uz barikade od automobila, kamiona, guma i kamenja. Prvi suzavac na ulicama Cetinja bačen je u 5.57 časova ujutro 5. septembra, a sukobi policije i građana odigrali su se na više lokacija, od Dvorskog trga i Bajove ulice do Gradske kafane i neposredne okoline Cetinjskog manastira. Tadašnji premijer Crne Gore bio je Zdravko Krivokapić, ministar unutrašnjih poslova Sergej Sekulović, a potpredsednik Vlade Dritan Abazović.

Šta su kasnije utvrdile institucije

Zaštitnik ljudskih prava i sloboda Crne Gore je u kasnijem postupku utvrdio povrede Evropske konvencije o ljudskim pravima u policijskom postupanju tog dana. Na jednoj od lokacija policija je u zvaničnim izveštajima evidentirala 31 upotrebljeno sredstvo prinude, dok je analizom snimaka utvrđeno njih 85, uz sumnju na još 24, razlika koja je godinama kasnije postala predmet zvaničnog nalaza institucije, a ne samo sećanja učesnika sukoba.

Za Srbiju i za Srbe u Crnoj Gori pitanje statusa Mitropolije crnogorsko-primorske nikada nije bilo samo unutrašnja crkvena tema. Ustoličenje 2021. i sukobi koji su ga pratili obeležili su odnos Podgorice prema Srpskoj pravoslavnoj crkvi na godine unapred, a način na koji se državni aparat te godine odnosio prema dolasku patrijarha srpskog i danas ostaje merilo za ocenu koliko se taj odnos od tada promenio.

Sutra skup kod Biljarde

Godišnjica će sutra, 6. septembra 2026, biti obeležena i na drugi način. Za 18 časova na platou pored Biljarde na Cetinju zakazan je skup na koji su cetinjski intelektualci Adnan Čirgić, Aleksandar Radoman i Boban Batrićević pozvali građane pisanim pozivom. “Zato pozivamo sve građane koji baštine belvedersko nasljeđe da se pridruže skupu koji će biti održan śutra na Cetinju”, naveli su u saopštenju objavljenom danas na Portalu Analitika.

Dva odvojena događaja istog datuma, liturgija u manastiru i najavljeni skup na platou nekoliko stotina metara dalje, pokazuju da pet godina posle Belvedera Cetinje i dalje nosi dva paralelna sećanja na isti dan, crkveno i građansko, koja se ovog vikenda ponovo susreću na istom prostoru grada.