Gošić i Varivode: 31 godina od zločina bez presude

Tačno 31 godinu posle ubistva sedamnaestoro srpskih civila u dva bukovačka sela kod Knina, hrvatsko pravosuđe još nije imenovalo nijednog odgovornog niti izreklo ijednu pravosnažnu presudu. Podatak je danas objavio Dokumentaciono informacioni centar Veritas, uz potpun spisak žrtava i hronologiju sudskog postupka koji je okončan odustajanjem tužilaštva. Za Beograd ova godišnjica nije samo pitanje istorijskog sećanja: procesuiranje ratnih zločina i dalje je jedna od stavki koje Brisel meri kada ocenjuje napredak Zagreba u poglavljima pravosuđa, a nekažnjeni zločini nad Srbima redovno se pominju i u srpskim demaršima upućenim evropskim institucijama.

U selu Gošić kod Knina 27. avgusta 1995. godine, iz neposredne blizine i na kućnim pragovima, ubijeno je sedmoro meštana srpske nacionalnosti: Savo Borak (70), Vasilj Borak (68), Grozdana Borak (75), Marija Borak (81), Kosovka Borak (77), Milka Borak (75) i Dušan Borak (56). Mesec dana kasnije, 28. septembra 1995. godine, u obližnjim Varivodama ubijeno je još desetoro civila: Jovan Berić (75), Špiro Berić (55), Radivoj Berić (69), Marija Berić (69), Mirko Pokrajac (84), Dušan Dukić (59), Marko Berić (82), Milka Berić (67), Jovan Berić (56) i Uglješa Ilijašević (54), čije je telo pronađeno u lokalnoj gustijerni. Prosečna starost ubijenih u oba sela iznosila je skoro 70 godina, a u nijednom od njih tokom rata nije bilo vojnih dejstava, ni pre ni u vreme ubistava. Sve žrtve su bile civili koji su ostali u svojim domovima verujući tadašnjim zvaničnim garancijama bezbednosti.

Hrvatska policija je tela ubijenih tajno sahranila na kninskom groblju pod oznakom “nepoznat”. Istražitelji Haškog tribunala su ih tek u proleće 2001. godine ekshumirali, u grupi od 301 tela stradalih tokom i posle akcije “Oluja”, a porodice su žrtve identifikovale tokom 2002. godine.

Kako je sudski proces propao

Pod međunarodnim pritiskom, Županijsko državno tužilaštvo u Zadru je već 1996. godine podiglo optužnicu protiv šestorice bivših pripadnika hrvatske vojske: Nikole Rašića, Ivana Jakovljevića, Pere Perkovića, Ivice Petrića, Zlatka Ladovića i Nediljka Mijića, teretilo ih je za ubistva iz koristoljublja. Četvorica optuženih su tokom istrage priznala delo, ali ih je Županijski sud u Zadru iste godine oslobodio, uz obrazloženje da nedostaju dokazi. Vrhovni sud Hrvatske je tu oslobađajuću presudu ukinuo, a ponovljeno suđenje vođeno je u Šibeniku. Tamo je 13. februara 2002. godine tužilac potpuno odustao od optužnice, uz najavu da će se pokrenuti nova istraga protiv drugih mogućih počinilaca. Niko nikada nije procesuiran u toj najavljenoj istrazi, a 31 godinu posle ubistava u Gošiću i Varivodama, kao ni za mnoge druge zločine počinjene u okolnim krajiškim selima posle “Oluje”, nijedna osoba nije osuđena.

Sela koja je zločin ugasio

Posledica nekažnjenih ubistava vidi se i u popisima stanovništva. Gošić je 1991. godine imao 107 stanovnika, od čega 106 Srba, dok je po popisu iz 2021. u selu ostalo svega 21 stanovnika, nijedan mlađi od 40 godina. Varivode su 1991. imale 477 stanovnika, od čega 472 Srba, a 2021. godine u selu je živelo 61 stanovnika, nijedan mlađi od 25 godina. Spomenici koje su žrtvama u rodnim selima podigli opština Kistanje i Srpsko narodno veće više puta su bili meta vandala i skrnavljenja, navodi Veritas.

Slučajevi Gošić i Varivode ostaju, prema svemu što je do sada objavljeno, među najupečatljivijim primerima nekažnjenih zločina nad srpskim civilima posle “Oluje”. Dok Zagreb datum obeležava ćutanjem, a nova istraga najavljena 2002. godine nikada nije dovela do optužnice, pitanje odgovornosti za sedamnaestoro ubijenih meštana ostaje otvoreno bez ijednog datuma na koji bi trebalo čekati.