Trijer i Sorentino na Paliću: otkriven glavni program

Ima nešto gotovo tvrdoglavo u ideji da se najnoviji evropski autorski film gleda pod otvorenim nebom, na kamenoj letnjoj pozornici okruženoj stoletnim borovima, dok se sa jezera diže vlaga a projektor baca svetlo na platno koje je starije od većine publike. Palić je godinama branio upravo tu vrstu ritual, spor, koncentrisan, pomalo izmešten iz logike multipleksa, i sada, pošto je predfestivalski program u subotičkoj Eurocinemi zaključen između 4. i 10. jula, festival je otkrio ono zbog čega se zapravo dolazi: zvezdani glavni program.

Trideset treće izdanje počinje 18. jula i, sudeći po imenima, ove godine se ne štedi. Glavna takmičarska i revijalna kola oslanjaju se na tri sekcije, od kojih Best of Europe donosi sedam naslova, Best of Region pet, a Europe 4Kids sedam filmova uz kratkometražnu selekciju za najmlađe. To je struktura koju Palić drži već neko vreme, ali sadržaj te strukture ove godine deluje kao presek onoga što je evropski film upravo sada.

Ko sve dolazi u sekciji Best of Europe?

Spisak autora u glavnoj evropskoj selekciji čita se kao podsetnik na to koliko je kontinent i dalje redateljski gust. Tu su nova dela Joakima Trijera, Norvežanina koji je posle uspeha prethodnog filma postao jedno od najtraženijih imena evropske scene, i Paola Sorentina, čija rediteljska poetika i dalje deli publiku na one koje zavodi i one koje umara. Uz njih, braća Darden, doajeni belgijskog socijalnog realizma, donose još jedan od svojih preciznih, neukrašenih portreta radničke svakodnevice, dok Anješka Holand ostaje glas koji retko bira udobne teme.

Selekciju zaokružuju Sergej Losnica, čiji dokumentarni i igrani rad neprestano ispituje istoriju i moć, tuniska autorka Kauter Ben Hanija, koja je poslednjih godina postala jedno od najvažnijih imena mediteranskog filma, i Španac Oliver Lakse. Za jedan festival stopostotno evropskog sadržaja, ovo je onaj tip programa koji ne mora da se pravda pred publikom, imena rade sama za sebe.

Ne treba, međutim, prevideti Best of Region, sekciju koja Paliću daje njegov specifični, post-jugoslovenski kontekst. Filmovi Nikole Vukčevića, Vladimira Tagića, Milorada Milinkovića i Marka Backovića stavljaju domaću i regionalnu kinematografiju u isti prostor sa evropskim velikanima, što je gest koji Palić nikada nije doživljavao kao ustupak, nego kao ravnopravan dijalog.

Zašto Zlatna kula i dalje nešto znači?

U vremenu kada se festivalska kola množe a nagrade inflatorno dele, Palić je zadržao dve stvari koje mu daju težinu: Zlatnu kulu za najbolji film i nagradu Aleksandar Lifka za doprinos evropskom filmu, nazvanu po pioniru bioskopskog prikazivanja u ovim krajevima. Prva bira budućnost, druga čuva pamćenje, i baš ta ravnoteža objašnjava zašto festival ne deluje kao puka revija naslova koje ćete ionako gledati na striming platformama do jeseni.

Kulturna politika ovog festivala oduvek je bila diskretna ali jasna: dovesti autorski film tamo gde ga inače nema, i pustiti da pejzaž oko jezera radi svoj deo posla. Ostaje pitanje koje se svake godine iznova postavlja, da li će publika koja se okuplja ispod borova prepoznati da joj se, između dva letnja projekcijska mraka, nudi presek najozbiljnijeg što Evropa trenutno snima. Hoćete li ove godine sesti na Palić da vidite Trijera i Sorentina pod vedrim nebom, ili ćete sačekati da vam ih algoritam ponudi na ekranu telefona?