Koronu tokom pomračenja Sunca snimili sa 15.000 metara
NASA-in istraživački avion WB-57 snimio je Sunčevu koronu iznad gustog oblačnog pokrivača kod Islanda, tamo gde posmatrač sa tla toga dana ne bi video ništa.
Totalno pomračenje Sunca 12. avgusta posmatrano je i sa visine od oko 15.000 metara. Istraživački avion WB-57, koji koristi američka svemirska agencija NASA, leteo je tog dana iznad Atlantskog okeana kod obale Islanda i snimio Sunčevu koronu u devet talasnih dužina, od vidljive svetlosti do infracrvene. Ispod aviona je bio gust oblačni pokrivač, pa se na toj deonici putanje pomračenje sa tla uopšte ne bi videlo.
O najavi ovog leta pisali smo pre samog pomračenja, dok se još nije znalo hoće li vremenske prilike dozvoliti posmatranje. Sada su stigli i prvi rezultati. Program vodi Amir Kaspi iz instituta Southwest Research Institute u Boulderu, u državi Kolorado, a u kampanji su učestvovali i NASA-in centar Džonson u Hjustonu i centar Langli u Hemptonu, u Virdžiniji.
“Putanja pomračenja bila je najvećim delom iznad Atlantskog okeana, na mestima gde su oblaci česta pojava”, rekao je Kaspi u saopštenju o rezultatima leta.
Šta je tačno snimalo
Instrument je smešten u nosu aviona i zove se SAMI, sklop od četiri kamere napravljen u NASA-inom istraživačkom centru Langli. Kamere snimaju brzinom od 20 i više slika u sekundi, što omogućava da se prati ne samo izgled korone nego i njeno kretanje. Sa te visine se hvataju i infracrvene talasne dužine koje niži slojevi atmosfere upijaju pre nego što svetlost stigne do tla.
Avion je jurio senku Meseca brzinom od oko 740 kilometara na sat i tako produžio vreme posmatranja. Totalitet je sa aviona trajao 2 minuta i 56 sekundi, dok je najduži totalitet dostupan posmatraču sa zemlje iznosio 2 minuta i 18 sekundi. Prikupljeno je preko 2 terabajta snimaka.
Na istočnom rubu Sunca uočena je velika protuberanca koju tim nije očekivao, ružičasta u vodoničnoj alfa liniji. Protuberance su petlje vrele namagnetisane plazme iznad Sunčeve površine, a kada čestice iz njih stignu do Zemlje, mogu da oštete satelite, ometu GPS navigaciju i optereti elektroenergetsku mrežu. Kalibraciju i analizu snimaka, kao i posle pomračenja 2024. godine, vodi Vilijam Ešfild iz istog instituta.
Zašto se korona zagreva jače od Sunčeve površine?
To je jedno od pitanja zbog kojih se ovakvi letovi i organizuju. Korona dostiže temperaturu blizu milion stepeni, dok je vidljiva površina Sunca ispod nje znatno hladnija, i mehanizam koji tu razliku održava još nije objašnjen. Snimci u više talasnih dužina istovremeno daju građu za poređenje strukture i dinamike u koroni, ali sami po sebi ne nude odgovor.
Putanja totaliteta 12. avgusta prešla je preko Rusije, Grenlanda, Islanda, Španije i Portugala.
Osamdeset balona sa Islanda
Uz avion je išao i balonski program koji vodi Anđela De Žarden sa Univerziteta države Montana. Sa Islanda je pušteno 80 balona, od 18 sati pre pomračenja do osam sati posle njega, radi merenja urušavanja graničnog sloja atmosfere, dakle onog dela vazdušnog omotača koji dodiruje tlo. Iz Španije je pušteno šest balona, sa kamerama vidnog polja od 360 stepeni i instrumentima za merenje ozona, čije nastajanje zavisi od sunčeve svetlosti.
Kaspi je pred sam let za NASA-u rekao: “Sunce se stalno menja. Svako pomračenje je drugačije. Zato možemo videti stvari koje ranije nismo videli.”
Granice ovoga što je objavljeno
Sve što je do sada saopšteno odnosi se na uspešnost samog snimanja, ne na naučni rezultat. Dva terabajta su sirova građa i tek treba da prođu kalibraciju i obradu. Protuberanca je zasad opisana, ne izmerena, pa se o njenoj veličini, brzini i sastavu ne može govoriti pre analize. Jedno pomračenje, koliko god dobro snimljeno, ne rešava pitanje zagrevanja korone. Ono daje jedan skup merenja koji se dodaje na snimke iz 2024. godine i na ranija posmatranja, a nalazi će imati težinu tek kada budu recenzirani i objavljeni.
