Most od stotinu dela: MSUB najavljuje izložbu koja stiže iz Lijona u maju

Kada se u januaru u Muzeju savremene umetnosti u Lijonu otvorila izložba „Susedstva, šezdeset godina jugoslovenske i postjugoslovenske umetnosti”, prvog vikenda je u salama starog macLYON-a, koji se proteže preko više nivoa nekadašnjeg manufakturskog kompleksa u rejonu Vez, bilo skoro pet hiljada posetilaca. To je za jednu temu koja iz francuske perspektive nije prepoznata kao centralna i koja se istorijski tretira marginalno, broj koji je odmah ukazao na uspeh kuratorskog koncepta. Nikola Dedić i Helene Hammond, autori izložbe sa srpske i francuske strane, postavili su sto dela koja su iz stalnog fonda Muzeja savremene umetnosti u Beogradu putovala u Lijon, da bi se sada, krajem maja, vratila u Beograd i otvorila u staklenoj galeriji ušća.

Kuratorski koncept izložbe radi po principu odnosa pojedinca i zajednice, što je tematska osa koja u jugoslovenskoj umetnosti šezdesetih i sedamdesetih nije bila jasno artikulisana, ali u retrospektivi se vidi kao zajednički okvir za grupe kao što su Oho iz Slovenije, KÔD i Bosch+Bosch iz Vojvodine, ili neoavangardni krug oko Beogradskog SKC-a. Izložba ne čita ovu generaciju umetnika kao puko poltičko inspirisanu, već ih postavlja u okvir potrage za novim odnosima između umetničke prakse i šire društvene dinamike. Među sto dela u Beograd dolaze radovi Marine Abramović, Mrđana Bajića, Milana Aleksića, Saše Tkačenka, Bore Iljovskog, Branke Borčić, Raše Todosijevića, Era Milivojevića i mnogih drugih.

Šta razmena sa macLYON-om znači

Saradnja MSUB-a sa Muzejom savremene umetnosti u Lijonu nije počela ove sezone. Inicijalna razmena ugovorena je 2022. godine, kao deo francusko-srpskog kulturnog programa „Belgrade Saison”, koji je Francusko ministarstvo kulture finansiralo sa preko milion evra. Lijonska strana je u prvoj fazi izložbom „Yougoslavies imaginées” u 2023. predstavila francusku javnost sa korpusom dela iz beogradskog stalnog fonda, ali u tematski fragmentarnom okviru. Sadašnja izložba „Susedstva” je sistematičniji nastavak, sa kuratorskim aparatom koji je u Lijonu radio sa katalogom od dvesta strana, dvojezičnim na srpskom i francuskom, sa esejima Dedića, Hammondove, kao i pratećim tekstom istoričara umetnosti Branislava Dimitrijevića.

Marina Abramović u ovoj izložbi učestvuje sa tri dela iz stalnog fonda MSUB-a, među kojima su „Rhythm 10” iz 1973, prva izvedba njenog rada na noževima koju je galerija u stalnom fondu konzervisala kao integralnu video-dokumentaciju, „The Lovers, The Great Wall Walk” iz 1988, dokumentarna sekcija o njenom pešačenju sa Ulajem od oba kraja Kineskog zida do sastanka u sredini, i jedan rad iz njenog cijepljenog perioda 2000-ih. Abramović sama na otvaranju neće biti, ali su organizatori najavili videokonferenciju sa njom u prvoj nedelji izložbe.

Pitanje stalnog fonda i njegove vidljivosti

Stalni fond MSUB-a, koji broji preko osam hiljada dela, je institucionalni resurs koji je u poslednjoj deceniji bio podosta van fokusa kulturne javnosti. Razlog je delimično i činjenica da je glavna zgrada muzeja na ušću Save, projekat Ivana Antića i Ivanke Raspopović iz 1965. godine, bila zatvorena od 2007. do 2017. zbog rekonstrukcije, što je za jednu generaciju kustosa, kritičara i posetilaca značilo da praktično nije bilo pristupa stalnoj postavci. Otkad je zgrada ponovo otvorena, stalna postavka je pažljivo rekonstruisana, ali izložbe koje izričito promovišu kolekciju van Beograda su retke.

Ovogodišnja saradnja sa Lijonom je u tom smislu signal da se MSUB strateški okreće međunarodnoj cirkulaciji svog fonda, što je politički i finansijski rizičan potez. Slati dela u inostranstvo znači osiguranje, transport, klimatska kontrola, sve troškove koji se za francusku stranu plaćaju, ali domaća institucija mora da garantuje vraćanje dela u istom stanju. To što je razmena ipak dogovorena, govori o određenoj institucionalnoj zrelosti koja u srpskim muzejima nije svugde standardna. Direktorka MSUB-a Slavica Maletić, koja je razmenu pregovarala lično, u jednom intervjuu pre januarske premijere u Lijonu rekla je da je „cirkulacija stalnog fonda u inostranstvu jedini način da se on prepozna kao deo globalne istorije umetnosti, a ne lokalne zbirke”.

Izložba se u Beogradu otvara krajem maja u Galeriji MSUB-a na ušću, ulaznice na 400 dinara za odrasle, 200 dinara za studente, biće otvorena do sredine septembra. Onima koji prate domaću scenu, ovo je verovatno najvažnija izložba sezone, i to ne zbog medijske buke, već zbog kuratorske ozbiljnosti koja iz nje izvire. Stalni fond MSUB-a, kada se gleda u celini, ostaje jedan od najvažnijih izvora za razumevanje jugoslovenske i postjugoslovenske umetnosti, i ova izložba pokazuje zašto.