Kako je Kraljević Marko postao strip: Vekovnici u muzeju
Etnografski muzej do 1. septembra prikazuje izložbu 15 godina Vekovnika, serijala Marka Stojanovića na kome je za petnaest godina radilo više od 250 crtača.
U zgradi na Studentskom trgu, u kojoj se decenijama pokazuju nošnja, nakit i predmeti iz seoskog domaćinstva 19. veka, od subote stoje originalne table stripa Vekovnici. Junak na njima je isti onaj Kraljević Marko iz epskih pesama, samo što ga ovde crta više od dvesta pedeset ruku i nijedna od njih nije bila dužna da ga vidi onako kako ga je videla prethodna.
Izložba 15 godina Vekovnika otvorena je 8. avgusta u Etnografskom muzeju u Beogradu i traje do 1. septembra. Postavljena je kao prateći program izložbe „Ko to beše Kraljević Marko”, pa se u istoj kući, u istom mesecu, drže na okupu dva čitanja jednog lika: ono koje stiže iz predanja i muzejske građe, i ono koje je poslednjih petnaest godina nastajalo u strip kadru.
Iza serijala stoji scenarista Marko Stojanović. Njegov autorski projekat je za petnaest godina okupio više od 250 strip autora iz Srbije, regiona i Evrope, a epizode su objavljivane u Srbiji, Hrvatskoj, Sloveniji, Bugarskoj, Rumuniji i Češkoj. Predložak je legenda o Kraljeviću Marku, presečena istorijom, mitologijom i fantastikom.
Iz muzeja su svoj projekat najavili ovako:
„Inspirisani legendom o Kraljeviću Marku, istorijom, mitologijom i fantastikom, ‘Vekovnici’ su prerasli okvire klasičnog strip serijala i postali prepoznatljiv kulturni fenomen.”
Formulacija je institucionalna i sračunata na najavu, ali brojka koja stoji iza nje nije bezazlena. Više od 250 autora u petnaest godina znači prosečno sedamnaest novih crtačkih rukopisa godišnje na istom junaku.
Šta se vidi na izložbi 15 godina Vekovnika?
Postavku čine originalne strip table, ilustracije, inostrana izdanja i materijali o saradnjama sa umetnicima, poređani tako da se prati luk od prvih epizoda do međunarodnih izdanja. Uz to, tokom trajanja izložbe izdanja serijala mogu da se kupe u suvenirnici muzeja, uključujući najnovija, što je detalj koji izložbu drži bliže živoj produkciji nego retrospektivi.
Original tabli je razlog zbog kog vredi doći. Štampana strana je krajnji proizvod i ona sakriva postupak, dok se na originalu potez vidi u razmeri u kojoj je nacrtan, sa svime što je ostalo ispod finalne linije. Za serijal koji se oslanja na rotaciju crtača to je najpošteniji način da se vidi šta je tu zaista autorski rad, a šta scenaristička konstrukcija koja sve drži na okupu.
Zašto muzej narodne kulture prima strip
Etnografski muzej ove godine obeležava 125 godina rada, i to je kontekst koji ovoj postavci daje težinu veću od njenog formata. Ustanova čiji je posao da čuva materijalnu i nematerijalnu tradiciju pušta u svoje sale medij koji tu tradiciju ne konzervira nego je prepisuje, i to bez obaveze prema kanonu.
Rizik takvog projekta je vidljiv i bez stručne rasprave. Serijal koji je prošao kroz toliko crtačkih ruku nema jedinstvenu vizuelnu poetiku i ne može je imati, pa mu identitet ostaje u scenariju i u liku. Kad se petnaest godina takvog rada spusti na jednu izložbenu salu, postoji opasnost da postavka izgleda kao inventar saradnika, a ne kao čitanje.
Ono što je spasava jeste sparivanje sa izložbom o Kraljeviću Marku. Bez tog para, ovo bi bila godišnjica jednog izdavačkog poduhvata. Sa njim, gledalac u istoj poseti dobija epsku podlogu i njenu savremenu preradu, pa može sam da izmeri koliko je od narodnog predanja preživelo put do strip kadra i šta je usput dodato.
Izložba traje do 1. septembra, što znači tri i po nedelje u kojima se ta dva pogleda još drže zajedno. Posle toga Vekovnici se vraćaju u knjižare i na sajmove, gde ih po pravilu i vidimo, a Marko na tablama ostaje jedini deo ove priče koji se ne može ponovo odštampati.
