Studija u Nature Communications koristi izotope metana za precizniju kartu emisija
Tim istraživača kombinovao satelitska merenja sa izotopskim podacima sa zemlje i izmenio dosadašnje procene tropskih emisija metana, više nego očekivano u Istočnoj Aziji i Centralnoj Africi, manje u sliv Amazonije.
Internacionalni tim istraživača objavio je u maju 2026. u časopisu Nature Communications (DOI 10.1038/s41467-026-72668-2) studiju koja koristi izotope metana, odnosno različite oblike molekula metana sa različitim odnosom ugljenika 12 i 13, da bi precizirao gde se globalne emisije ovog gasa formiraju i kako se menjaju. Po novim procenama, emisije metana iz Istočne Azije, naročito Kine, kao i iz Centralne Afrike i Južne Azije, naročito Indije, više su nego što su to do sada izračunavale standardne metode bez izotopskih podataka. Suprotno tome, emisije iz sliva Amazonije manje su nego što se procenjivalo.
Metan je drugi po značaju antropogeni gas staklene bašte, posle ugljen-dioksida. Po podacima Svetske meteorološke organizacije (WMO), atmosferska koncentracija metana u 2025. dostigla je oko 1.935 delova na milijardu (ppb), što je više od 160 odsto iznad pretindustrijskih nivoa. Iako je njegova srednja životna doba u atmosferi oko 12 godina, što je znatno kraće od ugljen-dioksida, metan ima radijativni uticaj koji je oko 80 puta jači u prvih 20 godina. Sa tih razloga, precizna identifikacija izvora ima direktan značaj za politike smanjenja emisija u okviru Globalnog metanskog zaveta (Global Methane Pledge), koji je od 2021. potpisalo više od 150 zemalja.
Sa metodološke strane, klasična satelitska merenja metana, koja koriste instrumenti kao što su evropski TROPOMI i američki MethaneSAT, daju procene ukupne koncentracije gasa nad određenim regionom, ali ne razlikuju izvore. Izotopski pristup pomaže jer različiti izvori, biogeni iz močvara i pirinčanih polja, fosilni iz nafte i prirodnog gasa, ili sagorevanje biomase, imaju različit potpis u odnosu ugljenika 12 i 13. Kombinovanjem ovih informacija sa merenjima u atmosferi, tim je rekalibrirao globalni inventar emisija za period od 2019. do 2021. godine i pokazao da je ranija ocena precenila biogene izvore na tropskim širinama, a podcenila fosilne i biogene izvore u Aziji.
Šta studija NE dokazuje
Iako je rezultat značajan, vredi razdvojiti ono što novi izračun pokazuje od širih zaključaka. Prvo, studija ne tvrdi da su Kina ili Indija “krive” za globalni rast koncentracije metana u atmosferi. Ono što se utvrđuje jeste da regionalna distribucija emisija odstupa od dosadašnjih modela, što znači da treba pažljivije precizirati mehanizme, da li su to gasni cevovodi sa curenjima, ugljen rudnici, stoka, ili pirinčana polja. Bez izvorne diferencijacije, izračun ne dozvoljava direktno usmeravanje politike smanjenja.
Drugo, period studije pokriva samo tri godine, od 2019. do 2021, koje su delom obuhvatile vanredne uslove zbog pandemije COVID-19. Pandemija je privremeno smanjila industrijske aktivnosti, što je moglo da utiče na proporcije fosilnih i biogenih emisija u uzorku. Autori naglašavaju da naredne studije treba da prošire analizu na period 2022 do 2025. kada bi globalna privreda već uspostavila novi ritam.
Treći važan element jeste činjenica da rast atmosferskog metana u 2024. godini, koji je takođe predmet odvojene studije iz iste serije časopisa Nature Communications, izgleda dolazi pretežno iz prirodnih izvora, naročito tropskih močvara koje reaguju na sve veću vlažnost i temperaturu. To znači da klimatske promene mogu samostalno da pojačaju kruženje metana kroz pozitivnu povratnu spregu, što čini smanjenje antropogenih emisija još hitnijim. Naredni globalni izveštaj o nacionalnim doprinosima u okviru Pariskog sporazuma očekuje se pred samit COP31 u Antaliji, od 9. do 20. novembra 2026, i biće prilika da zemlje potpisnice Globalnog metanskog zaveta predstave ažurirane podatke o smanjenju emisija od 2020. naovamo.
Sa stanovišta tehnologije merenja, izotopski pristup je do nedavno bio ograničen na zemaljske stanice, kojih u svetu ima manje od stotinu, što je nedovoljno za kvalitetnu globalnu karakterizaciju. Razvoj satelitskih instrumenata koji mogu da razlikuju izotopske oblike metana iz orbite, kao što je francusko-nemačka misija MERLIN, planirana za lansiranje 2027, donelo bi prvi pravi globalni izotopski uvid u realnom vremenu. Do tada, kombinovanje arhivskih satelitskih podataka sa zemaljskim izotopskim merenjima, kao što je radio tim iz ove studije, ostaje najbolji metod. Naredni objavljeni rezultati istog tima očekuju se u jesen 2026, kada će biti analiziran i period 2022 do 2024, koji obuhvata rekordni globalni rast koncentracije metana.
