Deforestacija brazilske Amazonije pala 36 odsto, najniži broj od 2014.
Po podacima brazilskog Nacionalnog instituta za istraživanje svemira (INPE), između avgusta 2025. i marta 2026. iskrčeno je 1.460 kvadratnih kilometara šume, oko trećina manje nego u istom periodu prethodne godine.
Brazilski Nacionalni institut za istraživanje svemira (Instituto Nacional de Pesquisas Espaciais, INPE), koji prati gubitak šuma na osnovu satelitskih snimaka iz svemira, saopštio je da je između avgusta 2025. i marta 2026. u brazilskoj Amazoniji iskrčeno 1.460 kvadratnih kilometara šume, što je 36 odsto manje nego u istom periodu prethodne godine i najniži zabeleženi broj za to razdoblje od 2014. godine. Podaci dolaze iz dva odvojena INPE sistema, DETER za alarme u realnom vremenu i PRODES za godišnju zvaničnu evidenciju, koji se međusobno proveravaju.
Trend pada vidljiv je i u dužem vremenskom okviru. Po podacima INPE-a za period od dvanaest meseci, ukupan gubitak iznosi 3.770 kvadratnih kilometara, što je takođe najniži nivo od 2014. godine. Nezavisno merenje, koje sprovodi brazilska nevladina organizacija Imazon kroz sistem SAD, beleži nešto niži broj, oko 228 kvadratnih kilometara za 2025. godinu, jer Imazon koristi drugačiji metodološki prag detekcije gubitka šume. Razlika između dve baze podataka je očekivana i obe pokazuju isti pravac smanjenja.
Ministarka životne sredine Brazila Marina Silva (Marina Silva) izjavila je da je 70 od 81 opštine sa najvećim stopama deforestacije pristalo da uvede pojačanu kontrolu na svojoj teritoriji. Ako se trenutne politike nastave, dodala je Silva, “moguće je dostići istorijski najnižu godišnju stopu deforestacije u Amazoniji”. Izjava je data uz rezerve, jer se značajan deo deforestacije u Brazilu istorijski dešava u drugoj polovini kalendarske godine, tokom suvih meseci između jula i oktobra, kada vlasnici zemljišta najlakše izvode krčenje paljenjem.
Šta ovi podaci NE potvrđuju
Pre nego što se izvedu šire zaključke, treba istaći nekoliko ograničenja. Prvo, podaci se odnose isključivo na biom Amazonije, dok se u biomu Cerrado, prirodnoj brazilskoj savani, deforestacija beleži oko 1.905 kvadratnih kilometara u istom periodu. Cerrado je u Brazilu manje politički vidljiv od Amazonije, ali sa stanovišta biodiverziteta i zaliha vode jednako je značajan. Drugo, pad deforestacije ne znači automatski i pad emisija ugljen-dioksida iz krčenja šuma, jer se značajan deo emisija javlja sa kašnjenjem od više godina, kako iskrčeno drvo polako trune i otpušta uskladišten ugljenik u atmosferu.
Treće, broj požara u Amazoniji u 2025. godini bio je značajno viši nego godinu ranije, što je posledica suše i većeg broja iskrčenih i napuštenih površina koje su sada izložene paljenju. To znači da se manja deforestacija u smislu sečenja šume može poklopiti sa većim ekološkim štetama u smislu paljenja, naročito u graničnim oblastima države Para i Mato Groso. Po podacima INPE-a, broj aktivnih požara u Amazoniji u oktobru 2025. bio je viši nego u istom mesecu 2024.
Naredni važan datum jeste objava zvanične PRODES procene za godinu koja se završava 31. jula 2026. Ta brojka biće ključna jer se po njoj meri međunarodna obaveza Brazila u sklopu Pariskog sporazuma. Brazil je 2023. obnovio cilj da se do 2030. godine eliminiše nelegalna deforestacija u Amazoniji, što bi po sadašnjem ritmu zahtevalo dodatni pad od 60 do 70 odsto u odnosu na trenutne brojke. Pre kraja godine, vlada predsednika Luiza Inacija Lula da Silve (Luiz Inácio Lula da Silva) trebalo bi da predstavi i ažurirani nacionalni doprinos za samit COP31 u Antaliji, 9. do 20. novembra.
Sa naučne strane, amazonska prašuma je ključan ugljenički ponor u tropskim širinama. Po podacima Univerziteta São Paulo i Inpe-a iz studije objavljene 2024. u časopisu Nature, jugoistočni delovi Amazonije već su prešli prag na kojem više emituju ugljen-dioksida nego što ga apsorbuju iz atmosfere, dok zapadni delovi i dalje funkcionišu kao ponor. Promena režima padavina, koja je delom posledica deforestacije, pojačava ovaj proces, jer manje šume znači manje evapotranspiracije i manje padavina u regionu, što dodatno slabi sposobnost preostale šume da apsorbuje ugljenik. Pad deforestacije u kratkom roku može da uspori ovaj trend, ali nije dovoljan da ga preokrene bez sistemskih politika upravljanja zemljištem i obnove već iskrčenih površina.
