Napravljena prva globalna mapa podzemnih gljiva

Tim naučnika okupljen oko organizacije Society for the Protection of Underground Networks, poznatije po skraćenici SPUN, objavio je u časopisu Science prvu globalnu mapu mikoriznih gljiva u zemljištu. Istraživanje pokazuje da podzemna mreža koju te gljive grade ima ukupnu dužinu od oko 110 biliona kilometara, što je razmer koji do sada nije bio kvantifikovan na ovaj način.

Mikorizne gljive nisu nova tema u biologiji. Decenijama je poznato da one žive u tlu i da se njihove tanke niti, hife, povezuju sa korenjem biljaka. Ono što je nedostajalo bila je mapa koja prikazuje gde su te mreže najgušće i koliko ih ukupno ima na planeti. Nova studija popunjava upravo taj prazan prostor, oslanjajući se na podatke prikupljene sa različitih kontinenata.

Kako su naučnici izmerili nešto što je pod zemljom?

Mapa je napravljena kombinacijom tri pristupa. Prvi su uzorci zemljišta sa velikog broja lokacija, koji daju direktan uvid u prisustvo i gustinu gljiva. Drugi je mašinsko učenje, koje na osnovu izmerenih vrednosti procenjuje stanje na mestima gde uzorci nisu uzeti. Treći su laboratorijski testovi, kojima se proveravaju i kalibrišu rezultati. Spajanjem ova tri sloja istraživači su dobili procenu raspodele na globalnom nivou.

Brojke koje proizilaze iz mape su velike. Ukupna masa mreže procenjena je na oko 300 megatona ugljenika, što je višestruko više od mase svih ljudi koji danas žive. Najgušći slojevi gljiva nalaze se, prema podacima, u visokoplaninskim travnjacima i u travnjacima koji se povremeno plave. To su staništa u kojima simbioza između biljaka i gljiva igra posebno važnu ulogu u opstanku vegetacije.

Vredi naglasiti da su sve ovo procene, a ne tačni popisi. Mreža je podzemna, ogromna i promenljiva, pa svaka cifra nosi određeni stepen nesigurnosti. Mašinsko učenje pomaže da se popune praznine, ali i unosi pretpostavke koje budući uzorci mogu da koriguju. Autori mapu predstavljaju kao prvi korak, osnovu koju će naredna istraživanja dopunjavati i ispravljati.

Zašto je ova mreža uopšte važna?

Mikorizne gljive grade simbiozu sa oko 70 odsto biljnih vrsta na Zemlji. Razmena je obostrana. Gljive biljkama isporučuju hranljive materije i vodu iz tla, a zauzvrat od njih dobijaju ugljenik koji biljke proizvode fotosintezom. Ta razmena povezuje pojedinačne biljke u širu podzemnu strukturu i utiče na zdravlje čitavih ekosistema.

Upravo tu leži praktični značaj mape. Ako se zna gde su mreže najgušće i najosetljivije, lakše je proceniti koje oblasti zaslužuju zaštitu. Organizacija SPUN i postoji sa ciljem da skrene pažnju na podzemni deo prirode, koji se u razgovorima o zaštiti biodiverziteta često zanemaruje jer je nevidljiv. Mapa daje konkretan alat za takve razgovore.

Treba biti precizan u tome šta studija pokazuje, a šta ne. Ona daje globalnu procenu rasprostranjenosti i mase mreže, ali ne dokazuje kako će se te mreže ponašati pod pritiskom klimatskih promena ili intenzivne poljoprivrede. To su pitanja za buduća istraživanja. Kakvu ulogu, po vašem mišljenju, ovakve nevidljive mreže treba da imaju u planovima zaštite prirode?