Habl otkrio dekagon oko južnog pola Saturna
Novi rad u časopisu Science Advances opisuje gigantski atmosferski talas sa deset temena oko južnog pola Saturna, otkriven zahvaljujući višegodišnjim posmatranjima Hablovog svemirskog teleskopa.
Hablov svemirski teleskop potvrdio je postojanje desetostrane atmosferske talasne strukture koja opasuje južni pol Saturna, saopštila je NASA. Rad o otkriću objavljen je 2. septembra 2026. u časopisu Science Advances, pod naslovom “A decagon wave around Saturn’s south pole”, tom 12, broj 36, sa oznakom 10.1126/sciadv.aee4251. Prvi autor je Agustin Sančez Lavega, istraživač sa Univerziteta Baskije u Bilbau.
Struktura, koju su naučnici nazvali dekagon, nalazi se unutar jedne od snažnih Saturnovih mlaznih struja i po obliku podseća na dobro poznati šestougao oko severnog pola planete. Severni šestougao je poznat još od snimaka sondi Vojadžer 1 i Vojadžer 2 iz 1980. i 1981. godine i od tada se opisuje kao izuzetno stabilan. Južni dekagon je, prema podacima iz studije, drugačiji: umesto da ostane nepromenjen, on se pojačava. NASA navodi da je struktura na oko 63 stepena južne geografske širine, dok portal Nova prenosi nešto širi pojas, od 60 do 63 stepena.
Otkriće je bilo moguće pošto se južni pol Saturna, zbog nagiba ose planete i smene godišnjih doba, postepeno vratio u vidno polje posmatrača sa Zemlje. Posmatranja su deo programa OPAL (Outer Planet Atmospheres Legacy), koji već više od deceniju svake godine fotografiše spoljašnje planete Sunčevog sistema, a njegov glavni istraživač je Ejmi Sajmon iz NASA centra Godard u Grinbeltu, Merilend.
Kako je struktura uočena
Prvi nagoveštaj desetostranog oblika pojavio se na Hablovim snimcima kroz crveni filter iz oktobra 2023, mada tada nije bio jasno izražen. U avgustu 2024. oblik se osetno izoštrio, a uočili su ga Sančez Lavega i amaterski astronomi Trevor Bari i Žan-PolOže, analizirajući snimke sa Zemlje. Tokom avgusta i septembra 2025. svih deset temena strukture bilo je potpuno formirano, mada je sjaj pojedinih temena po obimu bio neravnomeran.
Struktura se proteže kroz više slojeva Saturnove atmosfere, što, kako navodi NASA, znači da nije reč samo o obrascu na nivou oblaka, nego o vertikalno razvijenoj atmosferskoj pojavi. Talasna dužina između njenih karakterističnih segmenata iznosi oko 16.782 kilometra, više od prečnika Zemlje.
Ejmi Sajmon je otkriće opisala rečima: “Nikada nismo videli ništa slično ovome na južnoj polulopti Saturna.” Ona je dodala:
“Ova pojava je drugačija, izgleda da se pojačava, što nam daje redak prilog da posmatramo kako se ogroman atmosferski obrazac razvija.”
To zapažanje je, prema saopštenju NASA, i najveća razlika u odnosu na severni šestougao, koji je, otkako ga je Hablov tim počeo da traži 1990. godine, ostao praktično nepromenjen na svim raspoloživim snimcima, uključujući i one sonde Kasini, koja je oko Saturna kružila između 2004. i 2017. godine i na kojima dekagon nije zabeležen.
Šta studija ne dokazuje
Autori studije naglašavaju da je za razumevanje uzroka dekagona potrebno dodatno posmatranje, i to Hablovim teleskopom, ali i svemirskim teleskopom Džejms Veb, uz analizu kompjuterskih modela. Rad ne utvrđuje mehanizam nastanka strukture, ne objašnjava zašto se pojavila baš sada, posle više od tri decenije traženja, i ne odgovara na pitanje da li će se dekagon stabilizovati poput severnog šestougla ili će se raspasti kako se menjaju godišnja doba na Saturnu.
Podaci takođe ne dokazuju da postoji direktna uzročna veza sa obližnjim atmosferskim vrtlogom u blizini pola, koji istraživači pominju kao mogući, ali za sada neproveren činilac. Odgovor na ta pitanja NASA najavljuje tek iz narednih posmatračkih kampanja programa OPAL.
