Oksford: 12 proteina u krvi povezano sa rakom prostate

Krv uzeta godinama pre dijagnoze nosi tragove koji se mogu povezati sa kasnijim rakom prostate, pokazuje istraživanje tima Oxford Population Health sa Univerziteta u Oksfordu. Rad je objavljen 21. oktobra 2026. u časopisu European Urology (DOI 10.1016/j.eururo.2026.08.014), a predstavljen je i na godišnjem skupu Američkog društva za humanu genetiku (ASHG). Od više od 6.000 izmerenih proteina, 12 je povezano sa rakom prostate dijagnostikovanim više od 15 godina posle uzimanja krvi, a 7 sa agresivnim oblikom bolesti.

Kako je studija izvedena?

Istraživači su analizirali uzorke krvi 982 muškarca koji su kasnije dobili rak prostate i 1.573 nasumično izabrana muškarca iz evropske studije EPIC (European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition). U svakom uzorku izmerili su više od 6.000 proteina, a učesnike su pratili oko 16 godina. Autori rad opisuju kao najveće populaciono istraživanje proteina u krvi i budućeg rizika od raka prostate do sada, sa fokusom na agresivne oblike.

Istraživanje je delom finansirala britanska organizacija Cancer Research UK. Prvi autor je dr Že Huang (Zhe Huang), postdoktorski epidemiolog na Oxford Population Health, a stariji autor je profesor Karl Smit-Bern (Karl Smith-Byrne).

Koji su proteini izdvojeni?

Među dvanaest proteina povezanih sa bolešću dijagnostikovanom više od 15 godina kasnije je GZMK, protein koji stvaraju imunske ćelije zadužene za prepoznavanje i uništavanje nenormalnih ćelija. Autori to tumače kao moguć znak da imunski procesi pomažu da se rak prostate drži pod kontrolom dugo pre dijagnoze.

Sedam proteina povezano je sa agresivnim rakom prostate. Protein ANKRD1 se dosledno vezivao za više teških oblika, uključujući rak koji se proširio ili se završio smrtno. Nalazi su ukazali i na procese kojima ćelije raka komuniciraju sa okolnim tkivom i na stvaranje novih krvnih sudova.

Pronađene su i veze sa proteinima gena ERBB3, KRAS i NRAS, koji su u raku prostate već poznati. Oni su bili povezani sa agresivnom bolešću dijagnostikovanom oko deset godina kasnije. Autori naglašavaju da to ne znači da je rak već postojao u trenutku kad je krv uzeta.

Zašto se agresivni oblici posmatraju odvojeno, Huang objašnjava u saopštenju Univerziteta u Oksfordu:

„Rak prostate nije jedna bolest. Mnogi rakovi prostate rastu sporo i možda nikada ne naprave štetu, dok su drugi agresivni i mogu da ugroze život.”

Smit-Bern je istakao šta bi nalaz o poznatim genima mogao da donese:

„Pronalaženje proteina povezanih sa poznatim genima koji pokreću rak prostate, u krvi prikupljenoj godinama pre dijagnoze, daje nam nove uvide u najranije faze bolesti. Zajedno sa postojećim i budućim genetskim dokazima, ovi nalazi mogu da nam pomognu da identifikujemo biološke puteve na koje bi se moglo delovati kako bi se sprečio agresivni rak prostate.”

Huang navodi i čemu se autori nadaju:

„Merenjem hiljada proteina u krvi prikupljenoj godinama pre dijagnoze možemo da počnemo da istražujemo po čemu se muškarci koji kasnije razviju agresivan rak prostate razlikuju od onih koji ga ne razviju. Na kraju se nadamo da će nam to pomoći da razumemo biologiju agresivnog raka prostate i da prepoznamo markere koji bi u budućnosti mogli da poboljšaju procenu rizika.”

Šta ovo istraživanje ne dokazuje?

Rezultati se nisu oslanjali samo na jednu analizu. Istraživači su ih poredili sa drugim velikim populacionim studijama i genetskim podacima, i nekoliko nalaza je tako potvrđeno, ali ne svi. Većina veza je umerena, pa proteini još nisu spremni za klinički test. Potrebne su nove studije koje će pokazati da li bi mogli da poboljšaju predviđanje klinički značajnog raka prostate.

Reč je o povezanosti, ne o uzroku: studija ne dokazuje da ovi proteini izazivaju rak, niti da ih krvni test već danas može pouzdano otkriti. Nastavak istraživanja ide kroz Program za uzroke i prevenciju raka prostate (PCAP), koji vodi i profesorka Rut Trevis (Ruth Travis), uz finansiranje Cancer Research UK.