Halil al-Haja novi vođa Hamasa i glavni pregovarač
Halil al-Haja, pregovarač Hamasa rođen u Gazi i baziran u Dohi, izabran je za novog političkog vođu pokreta pošto je u drugom krugu glasanja pobedio Halida Mešala.
- Halil al-Haja izabran je 20. jula za novog političkog vođu Hamasa, pošto je u drugom krugu glasanja pobedio Halida Mešala.
- Rođen u Gazi 1960, baziran u Dohi, bio je glavni pregovarač pokreta i lice sporazuma o prekidu vatre iz oktobra 2025.
- Kormilo preuzima posle smrti Jahje Sinvara, kada je bio jedan od pet članova privremenog vodećeg saveta.
- Izbor stiže dok izraelski ministri i naseljenici marširaju ka Gazi i traže povratak naselja napuštenih 2005.
Za Beograd, koji već godinama balansira između tradicionalno bliskih odnosa sa arapskim svetom i pažljivo negovane saradnje sa Izraelom, izbor novog vođe Hamasa nije daleka vest, jer svaki pomak u pregovaračkoj arhitekturi oko Gaze pomera i teren na kojem srpska diplomatija traži svoje mesto. Halil al-Haja, čovek koji je poslednjih meseci sedeo za stolom u Dohi kao glavni pregovarač pokreta, izabran je 20. jula za novog političkog lidera Hamasa, pošto je u drugom krugu internog glasanja pobedio Halida Mešala, jednog od istorijskih lica organizacije.
Al-Haja preuzima poziciju u trenutku kada je politički vrh Hamasa razređen i obezglavljen. Posle smrti Jahje Sinvara pokret nije imao jednog vođu, već petočlani savet koji je vodio poslove u uslovima rata i stalne izraelske hajke na rukovodstvo. Iz tog kolektivnog aranžmana sada izrasta jedno ime, i to ime pripada čoveku koji je Izraelu bio meta najmanje dva pokušaja likvidacije, ali i jedini sagovornik posrednika u Kataru i Egiptu kada su se otvarali diplomatski kanali.
Ko je čovek koji sada vodi Hamas?
Halil al-Haja rođen je u pojasu Gaze 1960. godine i ceo politički život proveo je unutar pokreta, da bi u poslednjim godinama, izmešten u Dohu, postao njegovo najvažnije lice na diplomatskom frontu. Upravo je on bio glavni pregovarač kada je u oktobru 2025. postignut sporazum o prekidu vatre sa Izraelom, pa njegov izbor nosi jasnu poruku o smeru kojim rukovodstvo želi da ide. Biografija u kojoj se prepliću iskustvo sa terena u Gazi i godine provedene za pregovaračkim stolom u zalivskim prestonicama daje mu profil kakav pokret retko postavlja na čelo: manje tribun, više operativac diplomatije.
Njegov dolazak na vrh znači i da unutrašnja struja koja veruje u dogovor preko posrednika, pre svega Katara, dobija formalnu prevagu nad linijom koju je oličavao Mešal, dugogodišnji rezident spoljnog rukovodstva. Poraz Mešala u drugom krugu nije samo personalna smena, već signal da članstvo, iscrpljeno ratom, bira lice koje ume da razgovara sa Dohom i Kairom, a ne isključivo simbol otpora iz ranijih decenija.
Šta izbor pregovarača znači za primirje u Gazi?
Izbor iskusnog pregovarača za vrhovnog lidera mogao bi da olakša održavanje krhkog prekida vatre, jer čovek koji je lično sklopio sporazum ima i lični ulog u njegovom opstanku. Problem je što se ta računica sudara sa suprotnim kretanjem na izraelskoj strani. Al-Hajin izbor stiže baš dok pojedini izraelski ministri i grupe naseljenika marširaju ka Gazi i otvoreno traže obnovu jevrejskih naselja napuštenih 2005. godine, čime se u javnu raspravu vraća scenario koji za Hamas predstavlja crvenu liniju.
Za evropsku diplomatiju, uključujući kancelariju Visoke predstavnice EU, to znači da se prostor za posredovanje ne širi nego sužava, jer svaka strana u pregovarački proces ulazi sa jačom unutrašnjom pozicijom i manje manevra za ustupke. Srpski interes u svemu tome je konkretan: stabilnost istočnog Mediterana direktno se preliva na energetske tokove, migracione pritiske ka jugoistoku Evrope i na cenu neutralnosti koju Beograd pokušava da zadrži u odnosu prema oba tabora.
Sledeći test biće prvo javno obraćanje al-Haje kao vođe i ton koji izabere prema posrednicima u Dohi. Da li će čovek koji je potpisao prekid vatre uspeti da ga i odbrani u trenutku kada druga strana ponovo govori o naseljima?
