Arheolozi pronašli nove freske u Vili Popee kod Pompeja, sa tragovima egipatsko-plave boje

Italijanski arheološki park Pompeji saopštio je u februaru 2026. da su iskopavanja u Vili Popee, rimskoj rezidenciji u Oplontiju kod Torre Anuncijate, otkrila zidne freske u izuzetnom stanju sa upadljivim crvenim, žutim i plavim pigmentima. Nalazi obuhvataju i tragove sintetičkog pigmenta poznatog kao egipatsko-plava (lat. caeruleum aegyptium), za koji se smatra da je najstariji veštački napravljen pigment na svetu. Vila Popea, sahranjena u erupciji Vezuva 79. godine, tradicionalno se vezuje za Popeu Sabinu, drugu suprugu cara Nerona, mada vlasništvo nije jednoznačno potvrđeno.

Pronađeni zid je deo dvorane koju su arheolozi nazvali Sala paunova, po par krasnih ptica naslikanih jedan naspram drugog. Na drugim fragmentima identifikovani su delovi pozorišne maske koju kustosi vezuju za lika Papusa iz takozvane Atelane, vrste lakrdijaške rimske komedije sa stalnim likovima. Freske su rađene u Drugom pompejanskom stilu (oko 60-50. p.n.e.), poznatom po iluzionističkim arhitektonskim motivima, sa trompe-l’oeil prozorima, vratima i naslikanim stubovima.

Sa metodološke strane, arheolozi su tokom restauratorskih radova zapadnog dela vile koristili spektroskopiju refleksije u vidljivom i infracrvenom delu spektra, što je tehnika koja omogućava neinvazivnu identifikaciju pigmenata. Na taj način su, pored egipatsko-plave, potvrdili i upotrebu cinabarita, intenzivnog crvenog pigmenta koji je u rimskom svetu bio izuzetno skup. Otkriće je objavljeno na sajtu Arheološkog parka Pompeji i u stručnom časopisu Archaeology Magazine, dok je deo izveštaja prenela i italijanska javna kuća RAI.

Šta nam nalaz govori o rimskoj eliti

Kombinacija ova dva pigmenta na istom zidu, prema komentaru direktora parka Gabriela Zuhtrigela (Gabriel Zuchtriegel) za italijanske medije, sugeriše da su vlasnici vile imali pristup najskupljim materijalima onog vremena, kao i sposobnost da angažuju radionice najveće stručnosti. Cinabarit se vadio iz rudnika u Almadenu u današnjoj Španiji, dok je egipatsko-plava bila industrijski proizvođena u Aleksandriji i Pucoliju. Po podacima britanskog Britanskog muzeja, recept za egipatsko-plavu izgubljen je posle pada Zapadnog rimskog carstva i potpuno rekonstruisan tek u 19. veku.

Vila Popea je u 2014. uvrštena na UNESCO listu svetske baštine zajedno sa Pompejima, Herkulanumom i Oplontijem. Otvorena je za javnost 12. februara 2026, što je sa najnovijim iskopavanjima jedan deo zapadnog krila učinilo dostupnim posetiocima prvi put posle više decenija. Park je istovremeno saopštio da nove freske neće biti pomerene sa lokacije, već konzervirane u zatečenom stanju, što je u skladu sa metodološkim okvirom italijanskog Ministarstva kulture od 2018.

Granice nalaza vredi spomenuti. Datovanje fresaka u Drugi pompejanski stil oslanja se na ikonografske paralele sa drugim sačuvanim zidovima u Kampaniji, ali apsolutno datovanje pojedinih slojeva ostaje stvar predstojećih analiza maltera i pigmenata. Takođe, identifikacija lika Papusa sa pronađenih fragmenata zasniva se na karakterističnoj masci sa istaknutim ćelavim teme, ali je deo lica nedostajao u trenutku iskopavanja. Naredne sezone iskopavanja planirane su za jesen 2026, navela je uprava parka u poslednjem mesečnom biltenu.