Ispod gradske kuće u Kelnu otkriveno rimsko svetište iz 2. veka u kompleksu Pretorijuma

Arheolozi iz Rimsko-germanskog muzeja u Kelnu, koje predvodi Markus Trir, objavili su 22. maja 2026. da su tokom radova ispod trga gradske kuće u centru grada otkrili dobro očuvano rimsko svetište iz 2. veka i kameno stepenište iz kasnog 1. veka.

Oba elementa pripadaju kompleksu Pretorijuma, palati guvernera rimske provincije Donja Germanija. Tu palatu je rimska administracija počela da gradi posle proglašenja Kelna za zvaničnu rimsku koloniju Colonia Claudia Ara Agrippinensium 50. godine nove ere.

Svetište je tip kućnog oltara koji se latinski naziva lararium, posvećen larima, zaštitnicima doma i porodice.

Kontekst lokaliteta

Pretorijum u Kelnu već decenijama poznat je kao jedan od najznačajnijih arheoloških lokaliteta sa rimskom administrativnom arhitekturom severno od Alpa. Prvi sistemski arheološki radovi izvedeni su pedesetih godina dvadesetog veka, tokom poslijeratne obnove gradske kuće.

Od tada je deo kompleksa otvoren za javnost kao podzemni muzej. Drugi delovi ostali su nedovoljno istraženi zbog teškoća prilaza ispod modernih građevina. Nova otkrića ostvarena su u sklopu pripreme za temeljitu rekonstrukciju gradske kuće, koja je morala da prođe kroz arheološku evaluaciju pre građevinskih radova.

Šta je nađeno

Lararijum je oblikovan kao zidna niša visine oko 1,2 metra, sa očuvanim ostacima freski. Freske prikazuju genija porodice i dva kućna lara u tradicionalnoj togi.

U niši su nađeni:

• ostaci male keramičke posude za prinos hrane božanstvima
• tri bronzane figurice visine oko 8 centimetara
• pigmenti na zidnim freskama

Tip dekoracije i sastav nalaza datiraju ih u period od 130. do 160. godine, što odgovara epohi cara Antonijusa Pijusa. Kameno stepenište, koje vodi iz prizemlja u podrumski prostor, pokazuje znake višestrukog korišćenja i popravki kroz oko dva veka. To je u skladu sa kontinuiranom funkcijom Pretorijuma do 4. veka.

Metodologija konzervacije

Tim je koristio georadarsku tehniku za kartografisanje prostora pre fizičkog iskopavanja. Tako su izbegnuti nepotrebni rezovi kroz konstrukciju. Posle identifikacije zidnih elemenata, zidovi su pažljivo očišćeni i konsolidovani.

Freske su tretirane konzervatorskim sredstvima koja ne menjaju izvorni izgled boja. Mineralni sastav pigmenata identifikovan je rentgenskom fluorescencijom i pokazao je upotrebu egipatsko-plave boje. To je tipično za kvalitetnije rimske dekoracije iz 2. veka, ali retko u severnoj Evropi.

Šta otkriće NE menja

Iako je nalaz značajan zbog dobre očuvanosti, on ne menja osnovno razumevanje rimske prisutnosti u Kelnu. To je već dokumentovano kroz više od šezdeset godina arheoloških istraživanja. Pretorijum je odavno identifikovan kao centralni administrativni objekat provincije, a niz drugih zgrada, hramova i privatnih kuća već je pružio bogat materijal za rekonstrukciju života u rimskom Kelnu.

Vrednost novog otkrića je u tome što pruža jedinstven slučaj kućnog svetišta unutar javne građevine. To sugeriše da je guverner ili viši rimski službenik koji je tu boravio takođe imao privatni religiozni prostor u zvaničnoj rezidenciji.

Drugo važno ograničenje je činjenica da freske i figurice neće ostati na originalnom mestu. Plan rekonstrukcije gradske kuće predviđa da se ceo lararijum izmesti u obnovljeni podzemni muzej Pretorijuma. To arheolozima omogućava bolju kontrolu uslova čuvanja, ali oduzima objektu deo arheološkog konteksta. Diskusija o tome da li je takav transfer optimalno rešenje vodila se i u stručnoj javnosti i među građanima Kelna, gde je deo zajednice predlagao da se nalaz prikaže in situ uz prozirne zidne obloge.

Veza sa domaćom arheologijom

Otkriće je interesantno zbog paralela sa rimskim lokalitetima u Srbiji, posebno Sirmijumom u Sremskoj Mitrovici i Viminacijumom kod Kostolca. Oba lokaliteta imala su značajne administrativne funkcije u rimskim provincijama. U oba su već otkrivene slične kućne kapele rimskih službenika, ali sa manje očuvanih dekoracija.

Koliko detaljnije bismo razumeli rimski Sirmijum kad bismo primenili georadar pre svakog iskopa?

Recite svoje mišljenje, koja vrsta arheoloških istraživanja po vama treba prioritet u Srbiji, podelite stav u komentarima.