Bété I u Obali Slonovače: ljudi živeli u prašumi pre 150.000 godina, dvostruko ranije nego što se mislilo

Tim arheologa i geohronologa koji predvodi Eslem Ben Arus, objavio je rad u časopisu Nature kojim se starost ljudskog naseljavanja afričkih prašuma pomera za najmanje 132.000 godina unazad. Reč je o ponovo otvorenom nalazištu Bété I u oblasti Aniama, u jugoistočnom delu Obale Slonovače, koje je prvi put istražio Fransoa Jodé Gede sedamdesetih godina prošlog veka.

Pre ove studije, najstariji dokumentovan trag ljudskog života u afričkoj prašumi star je oko 18.000 godina, dok je najstariji prašumski trag bilo gde na planeti, iz jugoistočne Azije, oko 70.000 godina. Novi nalaz menja konsenzus o tome u kakvim ekosistemima se odvijala biološka i kulturna evolucija ranog Homo sapijensa.

Šta su tačno pronašli

Istraživači su 2020. godine ponovo locirali nalazište, koje je u poslednjih pola veka bilo zapušteno i delom prekriveno vegetacijom. Iskopavanje je iznelo niz kamenih alata u slojevima ispod površine, u kontekstu sedimenata koji se mogu pouzdano datirati savremenim laboratorijskim metodama.

Tim je primenio dva nezavisna postupka datiranja:

• optički stimulisana luminiscencija, koja meri vreme proteklo otkako su kvarcni zrnci poslednji put bili izloženi sunčevoj svetlosti
• elektronska spinska rezonansa, koja koristi defekte u kristalnoj rešetki pojedinih minerala kao kalendar za radioaktivnu izloženost

Rezultati oba postupka konzistentno daju starost oko 150.000 godina za sloj u kome su pronađeni alati. Konzistentnost između metoda je standardni kontrolni postupak u geohronologiji.

Šta to znači za evoluciju

Ovo pomera najstariji poznati dokaz ljudi u prašumama za više nego dvostruko od ranije utvrđene procene, i izaziva sliku po kojoj je biološka evolucija Homo sapijensa bila isključivo savanska priča.

Eslem Ben Arus naglašava da nalaz podržava sliku, koja se postepeno učvršćuje, da ljudska evolucija nije sekvencionalan napredak iz jednog ekosistema u drugi, već paralelno snalaženje u različitim okruženjima.

Metodologija i ograničenja studije

Tim eksplicitno navodi ograničenja:

• materijal koji je dostupan za analizu sastoji se od kamenog alata, bez ljudskih kostiju iz iste laboratorijske sekvence
• bez kostiju nije moguće sa sigurnošću identifikovati ko je tačno bio u ovom prašumskom kraju, da li anatomski moderan Homo sapijens ili neka druga vrsta roda Homo
• starost slojeva merena je u sedimentima, ne na samim alatima, pa konzervativno tumačenje glasi da je naseljenost lokacije morala biti starija od najnižeg datovanog sloja
• područje južne Obale Slonovače pretrpelo je velike klimatske promene u poslednjih 150.000 godina, pa je moguće da se ekosistem na lokaciji menjao između prašume i šumostepe

Tim sada planira proširenje istraživanja na susedne lokacije u nadi da se pronađu i ljudski ostaci. Bez njih, otkriće je važno u svom okviru ali ostaje otvoreno na buduće revizije.

Veza sa srpskom arheologijom

Otkriće je interesantno jer se metodologija datiranja koja je primenjena identičan je onoj koju Centar za arheološka istraživanja Filozofskog fakulteta u Beogradu koristi za nalaze iz paleolitske faze u Šalitrenoj pećini i Tabuli Trajani. Naučni razgovori sa međunarodnim laboratorijama omogućavaju srpskim istraživačima nezavisne kalibracije bez sopstvene infrastrukture za OSL i ESR analize.

Da li je vreme da napustimo savansku hipotezu kao centralni okvir za evoluciju Homo sapijensa?

Recite svoje mišljenje, da li smatrate da je raznolikost ekosistema u ljudskoj prošlosti bila pravilo ili izuzetak, podelite stav u komentarima.