Drveni preteča Stounhendža: najstarije sunčevo poravnanje
Uoči letnje dugodnevice, novo istraživanje pokazuje da su praistorijski ljudi obeležavali solsticij kod drvenog spomenika pet vekova pre podizanja kamenog Stounhendža.
- Dva masivna drvena stuba na oko 120 metara razmaka datovana su radiokarbonskom analizom u oko 2950. godine pre nove ere.
- Stubovi su bili poravnati sa izlazećim Suncem na letnju i zalazećim Suncem na zimsku dugodnevicu, što je potvrđeno digitalnim rekonstrukcijama tačnim do jednog stepena.
- Nalaz je oko 500 godina stariji od kamenog Stounhendža i opisuje se kao najstarije poznato sunčevo poravnanje u tom pejzažu.
- Lokalitet od 13 hektara, istočno od Stounhendža, dao je 48 jama sa keramikom, kostima i obrađenim kremenom.
Uoči letnje dugodnevice, koja ove godine pada 21. juna, novo istraživanje pomera unazad granicu poznate astronomske prakse u pejzažu Stounhendža. Tim koji su predstavili arheolozi Fil Harding i Fabio Silva opisuje drveni spomenik na brdu oko tri milje istočno od poznatih kamenih trilita, čija dva stuba su, prema rekonstrukcijama, obeležavala tačke izlaska i zalaska Sunca za solsticij. Nalaz potiče sa lokaliteta kod mesta Bulford u Viltširu, a po datovanju je oko pet vekova stariji od samog kamenog kruga.
Reč je o dva masivna drvena stuba postavljena na oko 120 metara razmaka. Radiokarbonska analiza ostataka iz jama u kojima su stubovi stajali daje starost od približno 2950. godine pre nove ere. To ih smešta u period kasnog neolita, pre nego što je na obližnjem mestu podignut kameni Stounhendž, čije se glavne faze gradnje obično datuju u vreme oko 2500. godine pre nove ere.
Šta tačno pokazuje poravnanje stubova?
Ključni argument istraživanja jeste geometrija. Arheolog Fabio Silva proverio je orijentaciju para stubova digitalnim rekonstrukcijama i izveštava da se linija koja ih spaja poklapa sa pravcem izlazećeg Sunca na letnju i zalazećeg Sunca na zimsku dugodnevicu, uz odstupanje koje navodi kao tačno do jednog stepena. Treba imati u vidu šta ovaj rezultat jeste, a šta nije. Poklapanje pravca sa solsticijskim Suncem snažno sugeriše namernu orijentaciju, ali samo poravnanje ne dokazuje kako su ljudi taj prostor koristili niti kakva su verovanja bila vezana za njega.
Lokalitet sa kog dolazi nalaz prostire se na oko 13 hektara i iskopavan je između 2015. i 2017. godine. U tom radu pronađeno je 48 jama sa keramikom, životinjskim kostima i obrađenim kremenom, što ukazuje na ponavljano prisustvo ljudi na tom mestu tokom dužeg perioda. Drveni spomenik se, u svetlu nove analize, opisuje kao najstarije poznato sunčevo poravnanje u širem pejzažu Stounhendža.
Zašto je ovaj nalaz važan za razumevanje neolita?
Ako se orijentacija potvrdi u recenziranom obliku, drveni spomenik bi pomerio početak dokumentovane solsticijske prakse u ovom pejzažu na vreme pre podizanja kamenih trilita. To bi podržalo ideju da interesovanje za kretanje Sunca u dolini reke Ejvon nije počelo sa kamenim spomenikom, već da je kamen mogao naslediti i učvrstiti stariju tradiciju vezanu za drvo, materijal koji se retko očuva i zato često izmiče arheološkom zapisu.
Granice ovog zaključka treba jasno navesti. Drvo je odavno istrulilo, pa se o stubovima zaključuje posredno, preko jama u kojima su stajali, a datovanje nosi uobičajenu radiokarbonsku nesigurnost. Poravnanje je izvedeno iz digitalnog modela, ne iz direktnog posmatranja spomenika koji više ne postoji u celini. Za sada nije objavljen pun recenzirani rad koji bi omogućio nezavisnu proveru metode i mernih pretpostavki, pa rezultat treba čitati kao snažnu, ali još uvek preliminarnu indikaciju.
Ono što nalaz ne tvrdi jednako je važno kao i ono što tvrdi. Ne govori nam ko je tačno podizao stubove, koliko dugo su korišćeni, niti da li je postojala neprekinuta veza sa kasnijim graditeljima kamenog kruga. Otvara, međutim, pitanje koje vredi pratiti u narednim sezonama iskopavanja: koliko je drugih drvenih spomenika sličnog tipa nestalo iz zapisa pre nego što smo uopšte naučili da ih tražimo?
