Dugi kovid i hronični umor imaju isti biološki koren

Tim naučnika sa Univerziteta Istočne Anglije, u saradnji sa kompanijom Oxford BioDynamics, objavio je 2. septembra 2026. rad koji povezuje pet naizgled različitih bolesti kroz zajedničku biološku mrežu odgovornu za hronični umor. Reč je o mijalgičnom encefalomijelitisu, poznatijem kao sindrom hroničnog umora, dugom kovidu, posttraumatskom stresnom poremećaju, reumatoidnom artritisu i multiploj sklerozi. Rad je recenziran i objavljen u časopisu Journal of Translational Medicine, a vodeći autor je profesor Dmitri Pšežecki sa Medicinskog fakulteta u Noriču, koji je deo Univerziteta Istočne Anglije. Na istraživanju su radili i stručnjaci iz Oxford BioDynamics, London School of Hygiene and Tropical Medicine i Cornwall Partnership NHS Foundation Trust.

Ovo nije prvi put da ista platforma daje rezultat u ovoj oblasti. Ranije istraživanje na EpiSwitch tehnologiji već je dovelo do krvnog testa za sindrom hroničnog umora, koji je pokazao visoku dijagnostičku preciznost i čeka dalju validaciju za kliničku upotrebu. Nova analiza je nastavak tog rada, sada proširen na četiri dodatne bolesti koje dele slične simptome, ali su do sada posmatrane kao potpuno odvojeni entiteti.

Za razliku od uobičajene analize koja čita redosled slova u DNK, istraživači su koristili platformu EpiSwitch Orion, koja prati trodimenzionalnu arhitekturu genoma, dakle način na koji se lanac DNK savija i dodiruje unutar ćelije. Analiza je bila u potpunosti računarska. Tim je spojio već objavljene genomske podatke iz ranijih studija povezanosti čitavog genoma za dugi kovid, PTSP, reumatoidni artritis i multiplu sklerozu sa trodimenzionalnim genomskim podacima iz ranije studije pacijenata sa sindromom hroničnog umora. Nijedan nov uzorak od pacijenata nije uziman, tako da nalazi počivaju isključivo na ponovnoj obradi postojećih podataka.

Na nivou pojedinačnih gena, preklapanje između pet bolesti bilo je vrlo malo, gotovo zanemarljivo. Kada su istraživači analizirali mreže interakcija između tih gena, dobili su potpuno drugačiju sliku. Zajednički pogođeni sistemi su imunska signalizacija, upalni putevi, proizvodnja energije u mitohondrijama, metabolička regulacija, odgovor na stres i neuroendokrina signalizacija, dakle mehanizmi koji upravljaju energijom i imunitetom u telu. Među izdvojenim čvorišnim genima analiza je posebno istakla LAG3, molekul vezan za takozvanu iscrpljenost T ćelija, stanje u kojem imunske ćelije posle dugotrajne aktivacije jednostavno prestaju efikasno da funkcionišu.

“Na nivou pojedinačnog gena bilo je iznenađujuće malo direktnog preklapanja između dugog kovida, sindroma hroničnog umora, posttraumatskog stresnog poremećaja, multiple skleroze i reumatoidnog artritisa. Ali kada smo analizirali kako ti geni međusobno deluju u složenim biološkim mrežama, pojavila se sasvim drugačija slika”, rekao je profesor Pšežecki u saopštenju Univerziteta Istočne Anglije.

Zaključak tima je da različiti okidači, od virusne infekcije preko psihičke traume do autoimunskog odgovora, mogu na kraju da se sliju u istu duboku iscrpljenost, jer pogađaju iste regulatorne mreže u telu. Ako se to potvrdi, otvara se put ka objektivnim testovima krvi i, u perspektivi, terapijama koje bi delovale na više hroničnih bolesti odjednom, umesto da se svaka leči zasebno.

Ipak, reč je o preliminarnom nalazu koji zahteva oprez. Analiza je isključivo računarska, urađena nad ranije objavljenim podacima, bez novog uzorka pacijenata i bez kliničkog testiranja predloženih mehanizama. Izdvojeni čvorišni geni, uključujući LAG3, su kandidati koje je istraživanje identifikovalo, a ne potvrđeni uzročnici, i autori sami navode da je potrebno dodatno istraživanje da bi se utvrdilo kakvu ulogu zaista igraju. Studija pokazuje da pet bolesti dele povezane biološke mreže, ne da su iste bolesti, niti da jedan mehanizam uzrokuje sve njih.