Jajnici posle menopauze se menjaju: studija na 28 žena
Tim sa Northwestern univerziteta i Bak instituta analizirao je jajnike 28 žena u postmenopauzi i našao stotine proteina čiji se nivo menja sa godinama.
Istraživači sa Medicinskog fakulteta Fajnberg Northwestern univerziteta i Bak instituta za istraživanje starenja objavili su 14. oktobra 2026. u časopisu Aging Cell studiju o jajnicima 28 žena u postmenopauzi. U zdravom tkivu izmerili su 5.812 grupa proteina i utvrdili da se sastav jajnika menja i decenijama pošto prestane stvaranje jajnih ćelija. Rad nosi naslov „The Human Ovary Exhibits Dynamic Molecular Remodeling in the Decades Post-Menopause”.
Tema nije nova za laboratoriju Frančeske Dankan, vanredne profesorke reproduktivne nauke na Fajnberg školi. Njena grupa je 2016. prva pokazala da jajnici sa godinama postaju upaljeniji, fibrozniji i krući, slično ožiljcima u drugim tkivima. Pošto tumorske ćelije lakše uspevaju u krutoj sredini bogatoj kolagenom, tim od tada proverava da li bi ta promena jajnik mogla da učini gostoljubivijim za rak. Slične znake stalnog preoblikovanja grupa je ranije našla i u jajnicima postmenopauzalnih miševa.
Kako je studija izvedena?
Analizirani su jajnici 28 žena starih od 50 do 75 godina, dakle raspon od 25 godina posle menopauze. Tkivo je bilo normalno i bez raka. Ljudsko tkivo jajnika teško se dobija, pa je, kako navodi Dankan, ovakva zbirka neobično vredna. Umesto poređenja mladih i starih jajnika kroz ceo život, istraživači su se namerno ograničili na postmenopauzu da bi uhvatili promene koje se tada nastavljaju.
Merenje je vodio tim Birgit Šiling, direktorke Centra za masenu spektrometriju na Bak institutu. Prvi autor je Mark Votson, naučni saradnik instituta. Proteomika, metoda koja masenom spektrometrijom meri hiljade proteina odjednom, omogućila je da se isti obrasci traže u svakom uzorku, kroz više vrsta statističke analize. Istraživanje je finansirao program SenNet američkih Nacionalnih instituta za zdravlje (NIH).
Šta se menja posle menopauze?
Jajnici mlađih postmenopauzalnih žena imali su više proteina koji održavaju strukturu ćelija i tkiva. Kod starijih je bilo više proteina vezanih za upalu, imunsku aktivnost i stalnu razgradnju i obnovu tkiva oko ćelija. Najveće razlike nađene su između žena u pedesetim i onih od 70 godina naviše. Kod starijih jajnika uočeni su i obrasci poznati iz ćelijskog starenja (senescencije), stanja u kome oštećene ili stare ćelije prestaju da se dele, ali ostaju aktivne i šalju signale okolnom tkivu.
Šiling je rezultate opisala ovako:
„When we analyzed the data in multiple different statistical ways, what became clear across all these methodologies is that the ovary was not stagnant. In fact, over the decades, there were quite dramatic differences: Some proteins’ levels would go up with age and some proteins’ levels would go down, which tells us this organ is quite dynamic.”
Ona dodaje da jajnik nije samo reproduktivni organ: „It really influences how somebody ages because it speaks to all these other organs, such as the brain, and also to the bone, and women after menopause often experience a lot of bone problems.”
Gde se ovo dodiruje sa rakom jajnika?
Neki proteini ranije povezani sa rakom jajnika bili su zastupljeniji u starijim jajnicima, a signal je bio najjači kod žena u šezdesetim. Tkivo je pritom bilo zdravo. Autori naglašavaju da to ne znači da su jajnici bili kancerogeni ili prekancerogeni, nego da zdravo starenje jajnika i rak dele deo bioloških procesa.
Dankan to vidi kao moguću treću kariku: starenje jajnika kao „treći udarac” posle genetskog i sredinskog. Pitanje koje iz toga proizlazi postavila je javno:
„So can we target the aging ovary therapeutically to lower the risk of ovarian cancer, or can we develop novel biomarkers of ovarian cancer?”
Šta studija ne pokazuje?
Rad ne odgovara na pitanje da li zdrave jajnike treba uklanjati posle menopauze. Ne zna se ni da li su uočene promene korisne ili štetne, odnosno da li doprinose bolesti ili su samo deo normalnog starenja. Dankan kaže da je to sledeći korak: „We do not yet know if there’s ever a point in a woman’s life when this organ is no longer beneficial and it’s actually harmful.”
Razlike među starosnim grupama pokazuju da se tkivo menja, ali ne govore da te promene uzrokuju bolesti drugih organa. Uzorak od 28 jajnika je mali, a veza sa rakom ostaje na nivou proteina koji se češće javljaju zajedno sa njim. Istraživači zato sledeće proveravaju da li bi ove promene mogle da posluže kao novi biomarkeri raka.
