NASA Perseverance prešao zapadni rub Jezero kratera, ispituje stene starije od četiri milijarde godina

NASA-in rover Perseverance prešao je zapadni rub kratera Jezero i ušao u oblast koju je tim misije nazvao Lac de Charmes, što je najzapadnija tačka istraživanja od sletanja u februaru 2021. godine. Reč je o području u kojem se očekuje da su stene starije od samog kratera Jezero, čime postaju najstariji direktno pristupačni materijal koji je rover dosad analizirao.

Procena starosti, prema podacima koje je objavila Laboratorija mlaznog pogona NASA u Pasadeni, iznosi blizu četiri milijarde godina. Reč je o periodu kada je Mars još uvek bio geološki aktivan i kada je, prema preovlađujućim modelima, planeta imala uslove pogodne za nastanak života.

Šta je Lac de Charmes

Lac de Charmes je naziv koji je tim misije dao oblasti na zapadu od ruba kratera Jezero. Oznake se obično vezuju za zemaljska geografska imena, kao kratak način referencije unutar tima.

Geološki, područje pripada drevnoj koroj planete, koju je krater Jezero “presekao” kasnijim udarom asteroida pre oko 3,9 milijardi godina. To znači da rover sada može da analizira ono što je bilo ispod krater pre njegove formiranja, što ranije nije bilo moguće u istoj misiji.

Šta se očekuje od stena

Rover je dosad analizirao slojevite sedimente unutar Jezera, koji su nastali kao posledica jezera koje je tu postojalo pre 3,5 milijardi godina. Sada se očekuju potpuno drugačiji tipovi stena:

• megabreče, fragmentisane stene koje su nastale udarima asteroida u oblasti Isidisa Planitia pre oko 3,9 milijardi godina
• moguće tragove drevne vulkanske aktivnosti, pre nego što je planeta izgubila tektoničku aktivnost
• minerale koji nose tragove ranih atmosferskih i hidroloških procesa, ako su se desavali

Prva analiza je obavljena na izloženju stene nazvanom Arethusa, dok je panoramski snimak susednog terena dobijen sa Mastcam-Z kamere.

Instrumenti i metodologija

Glavni instrumenti koji se koriste u Lac de Charmes oblasti su:

• WATSON kamera, postavljena na roboklčkoj ruci, koja pruža slike u rezoluciji bliskoj mikroskopskoj
• Mastcam-Z, panoramski sistem koji snima sa standardnih i zumiranih uglova
• PIXL spektrometar, koji analizira hemijski sastav kamenja na elementarnom nivou
• SHERLOC instrument, koji koristi Ramanovu spektroskopiju za prepoznavanje organskih molekula

Tim u Pasadeni odlučuje koja se mesta uzorkuju za pakovanje u takozvane cevi za uzorke, koje će u budućoj misiji Mars Sample Return biti vraćene na Zemlju.

Direktna izjava iz misije

Sliku smo napravili kada je rover bio u, kako mi to zovemo, divljem zapadu iza ruba kratera Jezero, što je najzapadnija tačka do koje smo došli od sletanja.

Kejti Stak Morgan, glavni naučni rukovodilac misije pri NASA Laboratoriji mlaznog pogona, opisuje područje kao geološki najinteresantnije od svih do sada istraženih u Perseverance misiji. Posebnost je u tome što je teren neravniji i posuvenom delom prekriven sitnim odlomcima, pa rover često koristi AI sistem za autonomno odabiranje rute.

Šta studija NE pokazuje

NASA naglašava da otkriće stena starih četiri milijarde godina ne znači direktnu detekciju života ili biopotpisa. Rover analizira hemijski i mineraloški sastav, ali konačni dokazi za prošli život na Marsu zahtevaju analize u zemaljskim laboratorijama, što će biti moguće tek sa misijom Mars Sample Return planiranom za narednu deceniju.

Drugo ograničenje studije tiče se rezolucije starosti. Procena od četiri milijarde godina je modelska, zasnovana na poređenju sa brojem udarnih kratera na okolnoj koroj. Apsolutna starost biće utvrđena tek kada uzorci budu radiometrijski analizirani na Zemlji.

Veza sa srpskom naukom o svemiru

Otkriće je interesantno jer Astronomska opservatorija u Beogradu od 2024. ima istraživački tim koji koordinira Goran Damljanović i koji prati nove Marsove misije sa fokusom na geohronologiju. Domaća naučna zajednica deli značaj koji Mars Sample Return ima za pitanje porekla života u Sunčevom sistemu.

Da li je vraćanje uzoraka sa Marsa najvažniji naučni projekat za sledeću deceniju?

Recite svoje mišljenje, da li smatrate da bi resurse trebalo prioritetno usmeravati u Mars Sample Return, u istraživanje Evrope i Encelada ili u jeftinije misije roverima, podelite stav u komentarima.