Milatovićev kabinet kritikuje Vladu zbog bazena u Kotoru

Predsednik Crne Gore Jakov Milatović ogradio se preko svog kabineta od dve odluke Vlade u Podgorici koje opterećuju odnose sa Zagrebom: preimenovanja gradskog bazena u Kotoru i naknadnog odobrenja spomen-ploče u Morinju. Saopštenje kabineta objavljeno je 21. oktobra, dok Hrvatska traži da Crna Gora pre završetka pristupnih pregovora sa Evropskom unijom ispuni osam uslova.

Za region je to nastavak spora o ratnoj prošlosti iz devedesetih, u kome su pred crnogorskim sudom osuđeni bivši pripadnici JNA.

Šta je Vlada odlučila o bazenu i ploči?

Vlada je ove nedelje, posle izmena Zakona o sportu, kotorskom bazenu dala ime „Gradski bazen - Petar II Petrović Njegoš”. Skupština opštine Kotor ga je 2021. nazvala po vaterpolisti Zoranu Džimiju Gopčeviću. Zagreb tu odluku osporava od početka, jer, kako navodi, Gopčević je tokom rata devedesetih bio angažovan kao čuvar u logoru Morinj, gde su držani hrvatski civili i ratni zarobljenici.

Vlada je zatim naknadno odobrila i spomen-ploču u Morinju, i to sa postojećim tekstom. Ploča je otkrivena u oktobru 2022, uz prisustvo ministara obe države, i posvećena je hrvatskim civilima i braniocima zatočenim „tokom velikosrpske agresije na Hrvatsku”. Taj izraz je od postavljanja izazivao političke sporove u Crnoj Gori.

Šta poručuje Milatovićev kabinet?

Kabinet ne spori potrebu da se pitanja reše, ali osporava način. Njegoša ne bi trebalo uvlačiti u spor oko naziva sportskog objekta:

„Njegoševo ime i djelo zaslužuju poseban pijetet i dostojanstven odnos. Ukoliko je promjena dosadašnjeg naziva bazena u Kotoru bila neophodna, smatramo da bi naziv „Gradski bazen Kotor” bio prirodnije i primjerenije rješenje.”

Kada je reč o Morinju, kabinet ne dovodi u pitanje presude. Apelacioni sud Crne Gore je 2014. potvrdio presude četvorici bivših pripadnika JNA za ratni zločin i nečovečno postupanje prema hrvatskim zarobljenicima, na kazne od dve do četiri godine zatvora. Na to se kabinet nadovezuje:

„Zločini počinjeni u Morinju sudski su utvrđeni, a žrtve i njihove porodice zaslužuju poštovanje i dostojanstveno sjećanje. Upravo zato smatramo da je tekst spomen-ploče morao biti pažljivije formulisan, sa jasnim fokusom na ljude i poštovanje njihovog dostojanstva, uz izbjegavanje formulacija koje su predmet političkih tumačenja i koje mogu dodatno produbljivati podjele.”

Po oceni kabineta, odobravanje ploče sa nepromenjenim tekstom otvara pitanje kako se Crna Gora odnosi prema svojoj prošlosti. Poruka je ipak dvosmerna: Crnoj Gori su potrebni najbolji mogući odnosi sa Hrvatskom i što brži napredak ka članstvu u Uniji, ali dobrosusedska politika, kako se navodi, mora počivati na uzajamnom uvažavanju i poštovanju dostojanstva obe države.

Zašto je to važno za pregovore sa Briselom?

Hrvatska je od Crne Gore zatražila da pre završetka pristupnih pregovora ispuni osam uslova, a ploča u Morinju i ime bazena u Kotoru među njima su. Evropska komesarka za proširenje Marta Kos je istog dana izjavila da bilateralna pitanja Crne Gore i Hrvatske nisu deo samog pregovaračkog procesa, ali da moraju biti rešena, jer je za dalji napredak Podgorice potrebna saglasnost svih 27 članica Unije.

Odluke o bazenu i ploči donela je Vlada, a kabinet predsednika sada javno kaže da su mogle biti drugačije. Da li će se Vlada na to oglasiti, u dostupnim izvorima ne piše.